Część 3 z 8. Część 2 pokazała, ile kosztuje cię zależność.

O czym jest ten wpis

  • Lata, w których walczono z open source.
  • Dlaczego ta walka ustała.
  • Kto dziś utrzymuje oprogramowanie przy życiu.
  • Co się stało, gdy twórcy próbowali brać pieniądze.
  • Co dzieje się z firmami po ich kupnie.
  • Co to oznacza dla ciebie.

Lata, w których walczono z open source

Open source to oprogramowanie, którego kod każdy może czytać, używać i zmieniać.

Dziś to codzienność. Przez około 15 lat traktowano je jako zagrożenie.

W październiku 1998 roku wyciekła wewnętrzna notatka Microsoftu. Eric Raymond opublikował ją z komentarzami i stała się znana jako Halloween documents.

Notatka uczciwie oceniała jakość open source. Sposób, w jaki tysiące ludzi wspólnie nad nim pracują, nazwała niezwykłym.

Potem opisała, co z tym zrobić. Jedno zdanie wiele wyjaśnia:

By extending these protocols and developing new protocols, we can deny OSS projects entry into the market.

Czyli: rozszerzając te protokoły i tworząc nowe, można odciąć projektom open source wejście na rynek. Protokół to uzgodniony sposób, w jaki 2 systemy ze sobą rozmawiają.

Planem nie było więc zbudowanie lepszego produktu. Planem było zmienianie połączeń między produktami tak, żeby nie dało się wstawić konkurenta.

W ciągu kolejnych 10 lat przyszło kilka innych kroków.

W 2003 roku firma SCO twierdziła, że Linux zawiera należący do niej kod. Sprawa ciągnęła się latami i SCO jej nie wygrało. Dopóki trwała, wiele organizacji nie było pewnych, czy przyjęcie Linuksa jest bezpieczne.

Microsoft podpisywał też umowy patentowe z producentami telefonów komórkowych. Przez kilka lat brał opłatę od każdego sprzedanego aparatu z Androidem, systemem operacyjnym, którego nie napisał.

W 2008 roku formaty dokumentów Microsoftu zatwierdzono jako normę międzynarodową. Kilka krajowych organów normalizacyjnych sprzeciwiło się temu, jak to przeprowadzono.

Europa postawiła się w części tych spraw. Komisja Europejska nałożyła na Microsoft €497 mln kary w 2004 roku za informacje, których konkurenci potrzebowali, żeby współpracować z jego produktami.

W 2013 roku ukarała firmę ponownie, na €561 mln, bo uzgodnione środki zaradcze nie zostały wdrożone.

Ta druga kara jest warta chwili. Problem nie był nowy. Uzgodnionej poprawki po prostu nie zrobiono.

Dlaczego ta walka ustała

Ustała około 2014 roku, bo nie zadziałała.

Linux stał się oprogramowaniem, na którym działa większość serwerów. Działa na nim też większość usług chmurowych i większość telefonów komórkowych.

Nie da się usunąć czegoś przez sądy, kiedy wszystko jest już na tym zbudowane.

Podejście odwróciło się więc o 180 stopni.

Microsoft dołączył do Linux Foundation. Wydał część własnych narzędzi jako open source. W 2018 roku kupił GitHub, serwis, w którym powstaje znaczna część światowego open source.

Amazon i Google zbudowały na open source bardzo duże biznesy, a wszystkie 3 firmy wkładają dziś w niego z powrotem bardzo dużo pracy.

Ta praca jest prawdziwa i oprogramowanie jest dzięki niej lepsze. Udawanie, że jest inaczej, byłoby głupie.

Ale 1 rzecz się nie zmieniła.

Firmy, które kiedyś próbowały spowolnić open source, są dziś wśród jego największych sponsorów. Są też wciąż największymi firmami na rynku.

Open source wygrał spór techniczny. Nie zmienił tego, kto ma najmocniejsze karty.

Kto dziś utrzymuje oprogramowanie przy życiu

Oto część, która zaskakuje ludzi spoza branży.

Bardzo dużo szeroko używanego open source utrzymują bardzo małe zespoły. Część z niego 1 osoba, w wolnym czasie, za darmo.

Te same elementy siedzą potem w produktach sprzedawanych przez bardzo duże firmy.

W grudniu 2021 roku znaleziono błąd w Log4j, małym narzędziu, którego programy w Javie używają do zapisywania, co robią.

Błąd pozwalał atakującym uruchamiać własny kod na dotkniętych systemach. Uderzył naraz w ogromną liczbę organizacji. Brytyjskie National Cyber Security Centre wydało wytyczne w tej sprawie.

Narzędzie utrzymywała mała grupa ochotników.

Lekcja nie brzmi: open source jest ryzykowny. Większość z niego jest bardzo dobra i otwarta na wgląd w sposób, w jaki zamknięte oprogramowanie nigdy nie jest.

Lekcja dotyczy płacenia za rzeczy. Wspólna praca, na której opiera się wiele firm, potrzebuje finansowania, a często go nie dostaje.

To da się naprawić i niektóre organizacje to robią. Opłacenie opiekuna projektu albo wsparcie fundacji to zwykle bardzo mały koszt w porównaniu z tym, ile oprogramowanie ci oszczędza.

Co się stało, gdy twórcy próbowali brać pieniądze

Niektóre firmy tworzą open source i sprzedają wokół niego płatną usługę. Przez długi czas działało to wystarczająco dobrze.

Zrobiło się trudniej, kiedy dostawcy chmury zaczęli oferować to samo oprogramowanie jako własną usługę.

Przychód zabierał dostawca. Firma, która napisała oprogramowanie, nie dostawała go.

Kilka z nich odpowiedziało zmianą licencji, tak żeby inni nie mogli oferować ich oprogramowania jako konkurencyjnej usługi.

  • MongoDB zmieniło licencję w 2018 roku.
  • Elastic poszedł w jego ślady w 2021 roku.
  • HashiCorp zmienił ją w 2023 roku.
  • Redis zmienił ją w 2024 roku.

Open Source Initiative ustala przyjętą definicję open source. Orzekła, że 1 z tych nowych licencji jej nie spełnia.

Wiele dystrybucji Linuksa usunęło wtedy dotknięte oprogramowanie.

Szersza społeczność wzięła kopie ostatnich otwartych wersji i rozwijała je osobno. Taka kopia nazywa się forkiem.

  • OpenSearch kontynuuje wcześniejszy kod Elasticsearch.
  • OpenTofu kontynuuje wcześniejszy kod Terraform.
  • Valkey kontynuuje wcześniejszy kod Redis.

Elastic i Redis od tego czasu wróciły do otwartych licencji.

Warto spojrzeć, jak to się skończyło, bo nikt z uczestników nie dostał tego, o co mu chodziło.

Firma zbudowała przydatne oprogramowanie. Większa firma zarobiła na nim więcej niż twórca. Twórca ograniczył licencję, żeby przetrwać. Społeczność zaprotestowała, słusznie, że to już nie jest open source. Pojawił się fork, często wspierany przez większe firmy.

Na koniec oprogramowanie nadal jest darmowe w użyciu. Forkami sterują głównie najwięksi gracze. Firma, która zapłaciła za pierwotną pracę, jest słabsza niż na starcie.

Co dzieje się z firmami po ich kupnie

Drugi sposób, w jaki wartość wypływa z firmy, nie ma nic wspólnego z licencjami oprogramowania.

Chodzi o to, jak firma zostaje kupiona.

Oto schemat, po prostu.

Kupujący pożycza większość ceny zakupu. Pożyczka jest potem zabezpieczona na kupowanej firmie. Firma kończy więc z długiem, który zaciągnięto, żeby ją kupić.

Kupujący może następnie sprzedać budynki firmy i wynająć je z powrotem. Pozyskane pieniądze mogą zostać wypłacone nowym właścicielom. Firma płaci teraz czynsz za lokale, które kiedyś były jej.

Tnie się koszty, których nie widać w tym roku. Zwykle oznacza to utrzymanie, liczbę pracowników, badania i rozwój produktów.

Potem firma jest sprzedawana dalej.

Bank of England przyjrzał się stronie stabilności finansowej tego zjawiska. Jego przegląd private equity zauważa, że wysokie zadłużenie przy wykupach zwiększa ryzyko niewypłacalności tych firm i wystawia ich wierzycieli na straty. Od tego czasu nadal obserwuje ten sektor.

Nie każdy wykup tak przebiega i wielu właścicieli inwestuje, zamiast ogałacać. To schemat do rozpoznania, a nie opis wszystkich kupujących.

Ale tam, gdzie się zdarza, wynik jest za każdym razem ten sam.

Firma zwykle działała dobrze. Nie działała firma plus dług zaciągnięty, żeby ją kupić.

Ta sama firma przed wykupem finansowanym z pożyczki i po nimPrzedPoPracaCi sami ludzie, ci sami klienciMa własne budynkiBrak długu z zakupuFinansuje utrzymanieFinansuje badaniaCzynsz: żadenPracaCi sami ludzie, ci sami klienciWynajmuje te same budynkiDźwiga pożyczkę na swój zakupUtrzymanie ograniczoneBadania ograniczoneCzynsz: co miesiąckupiona zapożyczone pieniądzeFirma nadal wykonuje tę samą pracę dla tych samych klientów.Zmieniło się to, co posiada, i to, co musi teraz wypłacać.
Ta sama firma przed i po. Praca i klienci zostają na miejscu. Budynki i zadłużenie zmieniają właściciela, a koszty działania rosną.

Ten sam schemat w oprogramowaniu

Do oprogramowania dotarło to kilka lat temu.

Eksploatowanym aktywem nie jest budynek. Są nim klienci, którzy nie mogą łatwo odejść.

Dojrzały produkt z wieloletnimi klientami można przecenić. Ci klienci nie mogą się szybko przenieść więc w większości płacą.

Jednocześnie można ciąć wydatki na inżynierię. Widać to dopiero po latach, a wtedy sprzedaż jest już dawno zamknięta.

Część 2 opisała, jak to wyglądało dla klientów VMware.

Jest też wersja finansowana przez inwestorów zamiast długu. Opisywano ją na tyle często, że dorobiła się nazwy: enshittification, słowo, którego kanadyjski pisarz Cory Doctorow używa od 2022 roku.

Przebiega w 3 etapach.

  1. Usługę sprzedaje się poniżej kosztów jej działania, a różnicę pokrywają inwestorzy. Jest tania i dobra, więc ludzie się do niej przenoszą.
  2. Kiedy ludzie nie mogą już łatwo odejść, zmienia się ją pod płacących klientów biznesowych.
  3. Kiedy obie strony są już związane, warunki zmieniają się znowu, żeby podnieść zysk.

Dla tej serii liczy się etap 1.

Firma, która latami sprzedaje poniżej kosztów, nie wygrywa dlatego, że jest lepsza. Jest finansowana po to, żeby przejąć rynek.

Mniejsze firmy, które muszą same pokrywać swoje koszty, nie są w stanie dorównać tej cenie. Wiele się zamyka.

Kiedy ceny później rosną do poziomu, który da się utrzymać, wybór, który kiedyś istniał, często już zniknął.

Co to oznacza dla ciebie

Wynikają z tego dwie praktyczne rzeczy i obie są dość łatwe do zrobienia.

Sprawdź, ile osób utrzymuje twoje zależności.

Spójrz na narzędzia, bez których twoje systemy nie mogłyby działać. Dowiedz się, ile osób aktywnie utrzymuje każde z nich.

Jeśli odpowiedź brzmi 1 albo 2, warto to wiedzieć. Możesz zechcieć sfinansować tę pracę, trzymać własną kopię kodu źródłowego albo zaplanować, co zrobisz, jeśli to się zatrzyma.

Obserwuj, kto jest właścicielem twoich dostawców.

Twoje warunki idą za właścicielem, a nie za produktem. Zmiana właściciela może przesunąć twoje odnowienie bardziej niż jakakolwiek zmiana w oprogramowaniu.

Przy podpisywaniu sprawdź, co zostaje ci, jeśli przestaniesz płacić. Sprawdź, czy nadal możesz uruchamiać to, co już zainstalowałeś, i czy nadal dostajesz aktualizacje bezpieczeństwa.

Żadna z tych rzeczy nie zajmuje dużo czasu. Obie są dużo łatwiejsze przed odnowieniem niż w jego trakcie.

Część 4 przygląda się temu, co sądy i regulatorzy już rozstrzygnęli.


Pierwsza publikacja: 2026-08-25. Ostatnia aktualizacja: 2026-08-25.