Część 7 z 8. Część 6 przyjrzała się bezpieczeństwu i wbudowanym wejściom.

O czym jest ten wpis

  • Dlaczego to porównanie jest przydatne.
  • Nasiona i licencje na żywe organizmy.
  • Supermarkety i przepisy stworzone dla nich.
  • Dlaczego technologia nie ma nic takiego.
  • Co to ci mówi.

Dlaczego to porównanie jest przydatne

Panuje powszechny pogląd, że technologia to nowy rodzaj władzy i potrzebuje nowego sposobu myślenia.

To pocieszający pogląd i w większości błędny. Wiara w niego to jeden z powodów, dla których odpowiedź przychodzi tak powoli.

Problem z tej serii jest stary. Dostawca staje się niezbędny. Alternatywy klienta znikają. Warunki przestają być uzgadniane i zaczynają być ogłaszane.

To zdarzyło się w branżach, w których nie ma w ogóle oprogramowania.

Porównanie pomaga na 2 sposoby.

Pokazuje, co zwykle przychodzi potem, bo te branże są dalej na tej drodze.

I pokazuje, jak wygląda poważna odpowiedź, bo niektóre z tych odpowiedzi już istnieją i działają.

Nasiona i licencje na żywe organizmy

Rolnik kupujący nasiona jest w bardzo podobnym położeniu jak organizacja kupująca kluczowe oprogramowanie.

Cztery firmy, Bayer, Corteva, Syngenta i BASF, mają większość światowego rynku nasion i podobny udział w środkach ochrony roślin. Szwajcarska organizacja Public Eye publikuje jego analizę.

Dla niektórych pojedynczych upraw jest jeszcze ciaśniej, a garstka firm ma większość odpowiednich patentów.

Licencje będą ci znajome, jeśli kiedykolwiek czytałeś umowę na oprogramowanie.

Opatentowanych nasion po prostu się nie sprzedaje. Udziela się na nie licencji, a jej warunki mogą zakazać najstarszej praktyki w rolnictwie: zachowania części tegorocznych zbiorów, żeby wysiać je w przyszłym roku.

Rolnik kupuje więc używanie nasion na 1 sezon. Prawo do ich rozmnażania, czyli cały sens nasienia, zostaje u dostawcy.

To zakup na stałe zamieniony w zakup powtarzalny. Rolnictwu przytrafiło się to wcześniej niż oprogramowaniu.

Jest drugi znajomy szczegół.

Nasiona często buduje się tak, żeby działały z konkretnym środkiem ochrony roślin, a ta sama firma sprzedaje oba. Kupno jednego sprawia, że kupno drugiego jest łatwiejsze niż zmiana dostawcy.

Ekonomiści rolni śledzą skutki: mniej dostępnych odmian, wyższe koszty nakładów i mniejsza możliwość zmiany dostawcy.

Supermarkety i przepisy stworzone dla nich

Druga połowa żywności pokazuje ten sam problem od strony kupującego. To przykład wart naśladowania.

Niewielka liczba sieci handlowych obsługuje większość sprzedaży spożywczej w Wielkiej Brytanii.

Dostawca ma więc bardzo niewielu możliwych klientów. Utrata jednego może zakończyć jego działalność. Dla sieci wymiana dostawcy to praca na jeden poranek.

Ta nierównowaga została udokumentowana na tyle dobrze, że Parlament zadziałał. W 2013 roku powołano Groceries Code Adjudicator. Nadzoruje on, czy duże sieci przestrzegają Groceries Supply Code of Practice.

Spójrz, co ten kodeks ogranicza, a potem pomyśl o swoim ostatnim odnowieniu oprogramowania.

  • Zmienianie uzgodnionych warunków po fakcie, bez zgody.
  • Pobieranie od dostawcy opłat za prawo do dalszego prowadzenia interesów.
  • Przerzucanie kosztów i ryzyka na dostawcę bez rekompensaty.
  • Używanie wycofania ze sprzedaży jako dźwigni w sporze.

Unia Europejska zbudowała własną wersję. Dyrektywa 2019/633 w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych obejmuje łańcuch dostaw produktów rolnych i spożywczych.

Zakazuje opóźnionych płatności, anulowania zamówień w krótkim terminie, jednostronnej zmiany warunków i grożenia odwetem handlowym. Każde państwo członkowskie ma organ, który ją egzekwuje.

Żaden z tych systemów nie jest doskonały. Uprawnienia Adjudicatora są ograniczone, nie obejmuje on samych cen, a ze swoich najmocniejszych uprawnień korzystał oszczędnie.

Ale zasada, która w nich tkwi, to ta, której brakuje w technologii.

Tam, gdzie siła przetargowa jest bardzo nierówna, swoboda umów tak naprawdę nie istnieje. Pewne praktyki są więc zakazane wprost, a nie zostawione negocjacjom.

Nikt nie zaproponował, żeby dostawcy oprogramowania zabronić zmieniania uzgodnionych warunków po fakcie.

Nikt nie traktuje opłaty za wyjęcie własnych danych jako przerzucania kosztu na słabszą stronę.

W żywności jedno i drugie zostałoby od razu zauważone. W oprogramowaniu nazywamy to modelem licencyjnym.

Dlaczego technologia nie ma nic takiego

Cztery powody, i warto je zrozumieć, bo wskazują, co musiałoby się zmienić.

Szybkość. Koncentracja w handlu spożywczym zajęła około 100 lat. Koncentracja w chmurze zajęła około 15. Zanim dało się ją wyraźnie zobaczyć, już się dokonała.

Darmowe usługi. Prawo konkurencji w większości krajów wyrosło wokół cen płaconych przez konsumentów. Usługa z ceną zero wygląda w tym teście na nieszkodliwą, nawet gdy klientem nie jest użytkownik.

Twierdzenie o nowości. Branża przekonująco argumentowała, że jej ekonomia jest inna, a to, że trudno od niej odejść, to po prostu cecha złożonych systemów, a nie decyzja projektowa.

Organizacja. Rolnicy mają związki, spółdzielnie i długi nawyk wspólnego negocjowania. Wykorzystali go, żeby wywalczyć konkretne zabezpieczenia prawne.

Kupujący technologię mają grupy użytkowników i konferencję. Kiedy klientów VMware uderzyły duże podwyżki, prawdziwy opór przyszedł od organizacji branżowej dostawców chmury i poszedł drogą prawa konkurencji. Część 2 opisała, jak długo to trwa.

Co to ci mówi

Dwa wnioski i oba warto mieć.

Problem jest strukturalny, a nie narodowy.

Bayer jest niemiecki. Największe supermarkety są brytyjskie, francuskie i niemieckie. Model wykupu z części 3 jest chętnie stosowany w całej Europie.

Zastąp jutro każdego amerykańskiego dostawcę z tej serii 4 europejskimi, a zachowanie wróci, bo wynika ze struktury.

Dlatego rady z tego wpisu dotyczą możliwości zmiany dostawcy, a nie wyboru kraju.

Działająca odpowiedź już istnieje.

Nie musimy wymyślać nowej teorii regulacji platform.

Istnieje model, w którym pewne praktyki są zakazane, bo siła przetargowa jest nierówna, arbiter rozpatruje skargi, a słabsza strona nie dźwiga całego ciężaru dowodu.

Zbudowano go dla kapusty. Zadziałałby dla umów chmurowych.

Część 8 przygląda się temu, co buduje się teraz w Europie i jak sprawdzić, gdzie stoisz.


Pierwsza publikacja: 2026-08-25. Ostatnia aktualizacja: 2026-08-25.