Od 2017 do 2019 roku byłem administratorem systemów rejestru DNS w Nominet, rejestrze domeny .uk. Wszystko, co piszę niżej o ICANN, jest publicznie dostępne i podlinkowałem całość. Tam, gdzie mówię z doświadczenia zawodowego, zaznaczam to.

Zapytaj większość inżynierów, kto zarządza DNS, a usłyszysz jedną z dwóch odpowiedzi. Albo wzruszenie ramion, albo coś o trzynastu serwerach głównych. Obie są błędne, a druga jest błędna w ciekawszy sposób, bo wskazuje na maszyny zamiast na plik.

Kontrola nad DNS nie jest rozproszona po trzynastu serwerach. Siedzi w jednym pliku tekstowym i w garstce podmiotów, które decydują, co do niego trafia, edytują go, podpisują i publikują. Cała reszta systemu, każdy resolver, każdy rejestrator, każda strefa, jaką kiedykolwiek prowadziłeś, leży poniżej tego pliku i z niego czerpie swoją władzę.

Ten wpis jest o tym, kto trzyma ten plik, co przekazanie z 2016 roku faktycznie przeniosło i co ludzie, którzy go trzymają, z nim zrobili. Mechanizm pod spodem, czyli czym właściwie jest rejestr, jak trafiają do niego nazwy i kto może ci jedną odebrać, to temat kolejnego wpisu.

Przed ICANN wystarczał telefon

Nic w obecnym układzie nie jest nieuniknione, a historia mówi, co właściwie ICANN miał naprawić.

Na początku nie było żadnego DNS. Od 1972 roku istniał jeden plik tekstowy, HOSTS.TXT, z nazwą każdej maszyny w ARPANET i adresem, pod którym działała. Prowadziła go w Stanford Research Institute Elizabeth Feinler ze swoim zespołem, a jeśli chciałeś mieć w nim swoją maszynę, dzwoniłeś w godzinach pracy do Network Information Center i prosiłeś. Wszyscy inni co jakiś czas pobierali plik i mieli nadzieję, że jest aktualny.

To się nie skaluje, a na początku lat 80. wyraźnie przestało się skalować. DNS zbudowano, żeby go zastąpić: drzewo delegowane w dół, tak żeby żadne pojedyncze biuro nie musiało trzymać całej listy.

Ktoś jednak nadal musiał trzymać szczyt drzewa. Przez lata tym kimś był jeden człowiek. Jon Postel z University of Southern California prowadził przydział nazw i numerów za pieniądze rządu USA przeznaczone na badania. IANA, czyli Internet Assigned Numbers Authority, nie była wtedy instytucją. Był to Postel i garstka współpracowników, a działało to dlatego, że ludzie prowadzący sieć mu ufali.

Pieniądze przyszły w 1993 roku, kiedy National Science Foundation zleciła rejestrację InterNIC, w tym firmie Network Solutions. 14 września 1995 roku skończyła się darmowa rejestracja. Network Solutions brało $50 rocznie przy minimum dwóch latach, a 30% z tego szło do funduszu rządowego, który sąd uznał później za nielegalny podatek. Jedna firma, jedna cena, nigdzie indziej nie można było pójść, a w 1997 roku pojawił się pozew antymonopolowy.

Potem, w styczniu 1998 roku, Postel zrobił coś, co mówi, z czego naprawdę składa się władza nad korzeniem.

Wysłał e-mail do ośmiu z dwunastu operatorów serwerów głównych, opierając się wyłącznie na własnym autorytecie, i poprosił ich, żeby skierowali swoje serwery na maszynę IANA zamiast na maszynę Network Solutions. Wszystkich ośmiu to zrobiło. Przez mniej więcej tydzień autorytatywny korzeń internetu był tam, gdzie Jon Postel poprosił ludzi, żeby patrzyli.

Nazwał to testem. Wielu odczytało to jako demonstrację, że korzeń należy do inżynierów, którzy go zbudowali, a nie do wykonawcy rządowego. Reakcja rozstrzyga, które odczytanie przyjął Waszyngton. Ira Magaziner, doradca prezydenta w tej sprawie, powiedział Postelowi, że już nigdy nie będzie pracował przy internecie. Test odwrócono.

ICANN zarejestrowano w Kalifornii we wrześniu tego roku. Postel zmarł miesiąc później.

Układ, o którym jest ten wpis, zbudowano więc, żeby naprawić dwa prawdziwe problemy: przestrzeń nazw sprzedawaną przez nierozliczalnego monopolistę i korzeń, którego władza opierała się na tym, że jednemu człowiekowi powszechnie ufano. Oba problemy były prawdziwe. ICANN był na nie odpowiedzią. Czym okazała się ta odpowiedź, to cała reszta tego wpisu.

Dwa kody, które przeżyły regułę

Zanim pójdziemy dalej, dwa luźne końce z tamtej epoki, bo razem mówią więcej o tym, jak ten system naprawdę działa, niż cokolwiek w statucie ICANN.

Wielka Brytania wzięła zły kod i go zatrzymała.

RFC 920 z października 1984 roku mówił, że krajowe domeny najwyższego poziomu będą brane z dwuliterowych kodów ISO 3166. Kod Zjednoczonego Królestwa w ISO 3166 to GB. Według reguły w jej brzmieniu domeną Wielkiej Brytanii powinno być .gb.

Nie jest, bo Wielka Brytania była pierwsza. JANET, sieć akademicka, ustaliła uk jako swój identyfikator najwyższego poziomu kilka miesięcy przed sporządzeniem listy opartej na ISO, a .uk zarejestrowano 24 lipca 1985 roku. Przydzielono też .gb, z założeniem, że .uk z czasem na nią przejdzie.

Migracja nigdy się nie odbyła. Nikt jej nie przeprowadził. .gb przesiedziała potem w korzeniu cztery dekady i przez całe swoje życie dorobiła się jednej domeny drugiego poziomu, hmg.gb dla rządu Jej Królewskiej Mości, której prawie nie używano. ISO w końcu ugięło się przed stanem faktycznym i wyjątkowo zarezerwowało UK na prośbę Zjednoczonego Królestwa.

Nikogo zresztą nie okradziono. UK nie był kodem innego kraju: w ISO 3166 jest wyjątkowo zarezerwowany dla Zjednoczonego Królestwa, na jego własną prośbę, i żadne inne państwo nigdy nie miało do niego prawa. Właśnie dlatego nikt nie naciskał: nie było poszkodowanego, który mógłby się skarżyć.

I to właśnie sprawia, że warto o tym opowiedzieć. Reguła ISO 3166 jest sztywna dla każdego, kto próbuje się dostać do środka: nie ma wpisu na liście, nie ma domeny krajowej. Dlatego terytoria w ogóle zabiegają o dopisanie do ISO 3166 i dlatego miejsca bez uznania nie mają żadnej ccTLD. Dla kogoś, kto już siedzi w korzeniu, ta sama reguła okazała się sugestią.

Można nawet uczciwie argumentować, że Wielka Brytania skończyła z lepszą nazwą. GB to Wielka Brytania, czyli bez Irlandii Północnej. UK jej nie pomija. Niezgodny z regułą kod opisuje państwo dokładniej, niż opisywałby je kod zgodny.

A Związek Radziecki wciąż jest w korzeniu. Ta historia jest dziwniejsza.

.su delegowano Związkowi Radzieckiemu 19 września 1990 roku. Związek Radziecki przestał istnieć piętnaście miesięcy później.

Wciąż tam jest. Trzydzieści pięć lat po tym, jak państwo, do którego należy, przestało istnieć, .su działa i przyjmuje rejestracje: w maju 2025 roku nieco ponad 111 500 nazw, zarządzanych z Moskwy.

Reguła mówi, że ccTLD pochodzą z ISO 3166. ISO 3166 nie wymienia Związku Radzieckiego. I nie jest tak, że reguły nigdy nie stosowano: .dd dla NRD i .yu dla Jugosławii zniknęły razem z tymi państwami. .su była tą jedną, która nie zniknęła, i nikt nigdy nie potrafił wyjaśnić tej różnicy w kategoriach reguły.

To, czym się stała, łatwo przewidzieć. Kiedy .ru pod koniec 2011 roku zaostrzyła kontrole przy rejestracji, interes przeniósł się obok. Liczba złośliwych stron w .su podwoiła się w 2011 roku i podwoiła się znowu w 2012, co jest tą samą historią co tanie nowe gTLD i darmowe ccTLD dalej w tym wpisie: nadużycia są płynne i spływają tam, gdzie kontrole są najsłabsze.

Dwa kody krajowe, które przeżyły regułę, która je stworzyła. .uk, bo nikt nie zmusił zasiedziałego gracza do przeprowadzki, .su, bo nikt nie kazał delegacji odejść razem z jej krajem. W obu przypadkach przepisy są jasne i w obu nikt ich nie egzekwował, bo egzekwowanie oznaczałoby odebranie czegoś komuś, kto już to miał.

Taki jest cały charakter władzy w DNS, widoczny jeszcze zanim ICANN powstał, i w związku z tym nic z tego, co dalej, nie powinno cię zaskoczyć.

Osiemnaście lat do przekazania

ICANN zarejestrowano w Kalifornii 30 września 1998 roku i od razu podpisał Memorandum of Understanding z Departamentem Handlu USA. Nie zaczynał jako niezależny, żeby potem zamerykanizować się z czasem. Był amerykański od pierwszego dnia, z założenia konstrukcyjnego, a ten układ odnawiano w tej czy innej formie przez osiemnaście lat.

Zacznijmy od tego, co zrobił dobrze, bo jest jedna taka rzecz i ma znaczenie.

W 1999 roku ICANN złamał monopol na rejestrację. Network Solutions było jedynym miejscem, gdzie można było kupić .com; Shared Registration System pozwolił innym rejestratorom sprzedawać nazwy w tej samej strefie, a cena spadła i spadała dalej. To prawdziwe osiągnięcie, to dzięki niemu domena kosztuje dziś tyle, ile kosztuje, i nic dalej w tym wpisie tego nie unieważnia.

Potem zaczyna się wzorzec, który przewija się przez całą resztę.

2000. ICANN przeprowadził globalne wybory, w których użytkownicy internetu bezpośrednio wybrali pięciu członków zarządu. Nigdy ich nie powtórzono. Struktura at-large, która je zastąpiła, doradza i nie głosuje. Za pierwszym i ostatnim razem, kiedy publiczność dostała wiążący głos w ICANN, ICANN go zlikwidował.

2005. Na Światowym Szczycie Społeczeństwa Informacyjnego w Tunisie duża część świata sprzeciwiła się temu, że USA trzymają korzeń. Wyszło z tego Internet Governance Forum: doroczna konferencja bez władzy nad czymkolwiek. Układ wokół korzenia się nie zmienił.

2005. Sprawa .xxx, która ciągnęła się sześć lat i jest najostrzejszym pojedynczym dowodem w całym tym wpisie, że jurysdykcja nie jest abstrakcją. Społecznie konserwatywne grupy lobbingowe w Stanach Zjednoczonych naciskały na Departament Handlu. NTIA, czyli National Telecommunications and Information Administration, agenda Departamentu Handlu, która miała umowę z ICANN, przygotowała listy do ICANN i, jej własnymi słowami, zmobilizowała swoje zasoby wobec ICANN. Zarząd, który zmierzał do zatwierdzenia, odrzucił wniosek dziewięcioma głosami do pięciu, a potem jeszcze raz ośmioma do czterech, przy czym zarówno przewodniczący, jak i prezes zmienili zdanie. Viviane Reding, ówczesna komisarz europejska odpowiedzialna za tę dziedzinę, nazwała to pierwszym jasnym przypadkiem politycznej ingerencji rządu USA w ICANN. .xxx w końcu zatwierdzono w 2011 roku, a Departament Handlu ogłosił wtedy, że jest rozczarowany.

Amerykańska krajowa kampania lobbingowa, przepuszczona przez amerykańską agencję federalną, zmieniła to, jakie domeny najwyższego poziomu istnieją w internecie. Bez traktatu, bez sądu, bez żadnego głosowania poza Stanami Zjednoczonymi.

2009. Joint Project Agreement z Departamentem Handlu zastąpiono Affirmation of Commitments, co szeroko opisywano jako uniezależnienie się ICANN. Umowa na funkcje IANA została dokładnie tam, gdzie była.

Potem przyszło to, co naprawdę ruszyło sprawę, i nie było to nic, co zrobił ICANN.

2013. Edward Snowden. 7 października, kilka miesięcy po pierwszych ujawnieniach, szefowie ICANN, Internet Engineering Task Force, Internet Architecture Board (IAB), World Wide Web Consortium, Internet Society i wszystkich pięciu regionalnych rejestrów internetowych opublikowali Montevideo Statement, wzywając do globalizacji ICANN i funkcji IANA i wprost przywołując szkody, jakie wszechobecna inwigilacja wyrządziła globalnemu zaufaniu. Techniczne kierownictwo samego internetu, z prezesem ICANN wśród sygnatariuszy, powiedziało na głos, że amerykańskie zarządzanie stało się obciążeniem.

14 marca 2014. NTIA ogłosiła zamiar przekazania swojej roli w zarządzaniu funkcjami IANA.

1 października 2016. Umowa wygasła.

Przekazanie nie zostało więc zasłużone i nie przyznano go na podstawie zasług. Ustąpiono, po osiemnastu latach, bo skandal amerykańskiego wywiadu uczynił istniejący układ politycznie nie do obrony, a społeczność techniczna powiedziała to publicznie.

Warto to zapamiętać, czytając, co przekazanie faktycznie zrobiło.

Co zmieniło przekazanie z 2016 roku, a czego nie zmieniło

Usłyszysz, że Amerykanie oddali internet w 2016 roku. Każdy, kto twierdzi, że ICANN jest narzędziem kontroli USA, słyszy to w odpowiedzi, a jeśli pomylił fakty, przegrywa w tym miejscu dyskusję. Więc ustal je dobrze.

1 października 2016 roku umowa na funkcje IANA między NTIA a ICANN wygasła i nie została odnowiona. To było prawdziwe. Rząd USA nie ma już umowy dającej mu prawo zatwierdzania zmian w strefie głównej, a nowy statut stworzył Empowered Community z teoretyczną możliwością odrzucania budżetów i odwoływania członków zarządu.

Oto, co się nie zmieniło, i nie było to przeoczenie. Zapisano to jako cel.

Propozycja przekazania stwierdzała, że jurysdykcja prawna, w której znajduje się ICANN, ma pozostać bez zmian. Nowy statut wymaga, żeby ICANN miał siedzibę w Kalifornii. Cała struktura rozliczalności zbudowana w czasie przekazania opiera się na prawie kalifornijskim. Działa w ten sposób, że ICANN jest kalifornijską organizacją non-profit, a kalifornijskie sądy można poprosić o to, żeby trzymały ją przy jej własnych dokumentach założycielskich.

Po wielkim przekazaniu wygląda to więc tak: ICANN jest kalifornijską korporacją, podlega prawu federalnemu USA i prawu Kalifornii, jej mechanizmy rozliczalności można egzekwować w amerykańskich sądach i nigdzie indziej, a ustala politykę dla strefy głównej edytowanej i podpisywanej przez amerykańską firmę na podstawie umowy z amerykańskim Departamentem Handlu.

Umowa odeszła. Jurysdykcję celowo zatrzymano. A jurysdykcja to ta część, która ma zęby, bo nie wymaga od nikogo interwencji. Działa automatycznie, cały czas, domyślnie.

Najjaśniej widać to na sankcjach. OFAC, czyli Office of Foreign Assets Control, część Departamentu Skarbu USA, prowadzi amerykańskie sankcje gospodarcze i handlowe i decyduje, z kim amerykańskie osoby i firmy mogą robić interesy. ICANN jest kalifornijską korporacją, więc OFAC go wiąże, a to ogranicza, z kim ICANN może zawierać umowy i kogo może akredytować.

Trzeba być precyzyjnym co do zakresu: dotyczy to rejestrów i rejestratorów ogólnych domen najwyższego poziomu (gTLD), bo to one mają umowy z ICANN. Nie dotyczy działalności domen krajowych (ccTLD), które stoją całkowicie poza strukturą umów ICANN. Ale skutek wycieka daleko poza granicę prawną, bo rejestratorzy spoza Stanów Zjednoczonych stosowali ograniczenia OFAC wobec własnych klientów w mylnym przekonaniu, że wymaga tego umowa z ICANN, albo po prostu kopiując amerykańskie umowy z abonentami. Amerykańska polityka zagraniczna rozchodzi się w dół łańcucha rejestratorów tak samo przez naśladownictwo, jak przez prawo.

Nie ma takiej wersji tej historii, w której odpowiedź na pytanie „kto kontroluje DNS” nie zaczyna się od Stanów Zjednoczonych.

Kto w takim razie może cokolwiek zrobić z decyzją ICANN, to druga połowa pytania, i lepiej ją zadać, kiedy jest już zapis, z którym można ją porównać. Ten wpis wraca do niej na końcu.

Korzeń to plik tekstowy

Tyle o tym, kto rządzi. Oto rzecz, którą rządzą, i możesz ją po prostu pobrać. ICANN publikuje strefę główną przez transfer strefy, AXFR, czyli mechanizm DNS do kopiowania całej strefy zamiast pojedynczego rekordu, każdemu, kto poprosi, bez poświadczeń:

dig . AXFR @xfr.dns.icann.org

W tej chwili to 1 578 790 bajtów w 24 886 wierszach. Zawiera 1439 delegacji, czyli każdą istniejącą domenę najwyższego poziomu, z czego 1350 ma rekord DS (delegation signer, odcisk, który wiąże klucz podpisujący strefy podrzędnej z jej rodzicem) i dlatego należy do podpisanego łańcucha.

Półtora megabajta. Cała przestrzeń nazw internetu, na tyle mała, że można ją wysłać e-mailem.

Ten plik to cała władza korzenia. Resolver uruchamiany od zera nie wie nic poza adresami w swoich root hints, a gdy tylko dostanie odpowiedź, idzie za delegacjami z tego pliku i znikąd indziej. Zmień w nim delegację, a zmienisz to, dokąd idzie ruch całego kraju. Nie ma drugiej kopii z innym zdaniem, nie ma protokołu konsensusu, nie ma głosowania w chwili rozwiązywania nazwy. Jest plik.

Pytanie „kto kontroluje DNS” sprowadza się więc do znacznie węższego: kto może zmienić ten plik i kto go potem podpisuje.

Dotykają go trzy organizacje

Odpowiedzią jest łańcuch trzech i warto jasno ustalić, która co robi, bo w tych rozróżnieniach toczą się wszystkie spory.

PTI, czyli Public Technical Identifiers, podmiot powiązany z ICANN, wykonuje funkcje IANA. Przyjmuje od operatorów TLD wnioski o zmiany w strefie głównej, sprawdza je i zatwierdza. To warstwa urzędnicza i taka ma być: cały zamysł konstrukcji polega na tym, że IANA jest starannym urzędnikiem bez swobody decyzji.

Verisign jest Root Zone Maintainer. Bierze zatwierdzoną zmianę, edytuje plik strefy, podpisuje go kluczem podpisującym strefę główną i publikuje do dystrybucji. Verisign jest amerykańską spółką publiczną i robi to na podstawie Cooperative Agreement z Departamentem Handlu USA.

Operatorzy serwerów głównych potem go serwują. To najmniej potężna część łańcucha i jedyna, o której ktokolwiek słyszał.

Zauważ, gdzie faktycznie leży swoboda decyzji. Nie u operatorów. Właściwie nie u urzędnika. Leży u tego, kto ustala politykę, którą urzędnik stosuje, czyli u ICANN, oraz u firmy, która trzyma pióro i klucz podpisujący, czyli u Verisign, na podstawie umowy z amerykańskim rządem.

Dziesięć z trzynastu

Litery serwerów głównych warto wypisać w całości, bo ludzie przytaczają liczbę trzynaście, jakby oznaczała rozproszenie:

LiteraOperatorKraj
AVerisignUSA
BUSC Information Sciences InstituteUSA
CCogent CommunicationsUSA
DUniversity of MarylandUSA
ENASA Ames Research CenterUSA
FInternet Systems ConsortiumUSA
GDepartament Obrony USA (DISA)USA
HUS Army Research LaboratoryUSA
INetnodSzwecja
JVerisignUSA
KRIPE NCCHolandia
LICANNUSA
MWIDE ProjectJaponia

Trzynaście liter, dwanaście organizacji, bo Verisign trzyma zarówno A, jak i J. Dziesięć z trzynastu jest obsługiwanych ze Stanów Zjednoczonych. Dwa z nich to amerykańskie wojsko.

To nie spisek, tylko skamieniała historia. To instytucje, które były w sieci w latach 80. i nigdy z niej nie odeszły. Ale przypadek historii, który zostawia amerykańskie wojsko przy dwóch serwerach głównych internetu, to wciąż amerykańskie wojsko przy dwóch serwerach głównych internetu, i dziwnie jest to nazywać systemem globalnym.

Operatorów nie wiąże też żadna znacząca umowa. ICANN ich nie zatrudnia i nie może ich w prosty sposób usunąć. Serwują korzeń, bo zawsze to robili. Stabilność systemu na tej warstwie opiera się na dobrej woli i na niczym solidniejszym, co działa dokładnie do dnia, w którym przestaje.

ICANN nie prowadzi strefy głównej

To najważniejszy fakt w tym wpisie i prawie nikt nie mówi go na głos, więc dostaje własny nagłówek.

ICANN nie obsługuje strefy głównej.

Decyduje, co powinno w niej być. Nie edytuje pliku, nie podpisuje pliku i nie serwuje pliku. Verisign edytuje i podpisuje. Dwanaście organizacji serwuje. Zadaniem ICANN jest powiedzieć, jaka powinna być odpowiedź, a potem sprawić, żeby ktoś inny ją wprowadził.

Ten podział to jedyna rzecz, która trzyma ICANN w ryzach.

Wyobraź to sobie bez podziału. Jeden organ ustala politykę, trzyma pióro, ma klucz podpisujący i prowadzi serwery. Między podjęciem decyzji a tym, że staje się ona prawdą wszędzie na ziemi, nie ma żadnej innej strony, żadnej drugiej pary rąk i nikogo, kto mógłby powiedzieć nie. Cokolwiek myślisz o opisanym niżej dorobku ICANN, taki układ byłby gorszy.

W obecnym stanie są trzy hamulce. Żaden z nich nie jest zapisany w statucie.

  • Plik jest publiczny. Każdy może pobrać strefę główną przez AXFR (polecenie jest na początku tego wpisu) i porównać ją z wczorajszą. Nie da się po cichu zmienić delegacji.
  • Zmianę musi wprowadzić ktoś inny. Edycję i podpis robi maintainer. To jeszcze jedna organizacja, która musi się zgodzić to zrobić, i jeszcze jedna, która mogłaby odmówić.
  • Operatorzy serwują za zgodą. Jak wyżej, ICANN nie ma znaczącej umowy z operatorami serwerów głównych. Dystrybuują strefę, bo zawsze to robili. Nic ich nie zobowiązuje do dystrybuowania czegokolwiek, a jak pokazał Postel w 1998 roku, zgodę może przesunąć ktoś, komu ufają, uprzejmie prosząc.

Ostatni jest prawdziwym zabezpieczeniem i za pamięci żyjących użyto go o jedną warstwę niżej. Kiedy w 2003 roku Verisign założył wildcard na .com, Internet Systems Consortium (ISC) wypuściło w BIND opcję delegation-only, a operatorzy po prostu przestali honorować te odpowiedzi. Nikt nie musiał wygrywać sporu na forum politycznym. Zdolność społeczności technicznej do odmowy nie jest nigdzie zapisana i wszyscy zainteresowani wiedzą, że istnieje.

Teraz niewygodna część, bo to jest cieńsze, niż brzmi.

Nikt tej kontroli nie zaprojektował. To nie jest podział władzy, tylko przypadek tego, jak podzielono pracę w latach 90., a przekazanie z 2016 roku ani go nie wzmocniło, ani nie zapisało. Nie ma reguły, która mówi, że organ ustalający politykę nie może pewnego dnia trzymać także pióra.

A stroną, która kontroluje, jest komercyjna firma, z którą ICANN robi interesy. Verisign pełni rolę root zone maintainera, ma umowę na .com i, jak pokazuje reszta tego wpisu, umowę z ICANN na $20 mln podpisaną w tych samych negocjacjach co podwyżka cen .com. Kontrola, która zależy od gotowości jednej strony do odmowy drugiej, przestaje działać, kiedy obie zaczynają razem coś podpisywać.

Podział jest więc najlepszą rzeczą w obecnym układzie. Jest też niezapisany, nieplanowany i trzymany przez przyzwyczajenie.

Sprzedawanie przestrzeni nazw

Zanim przejdziemy do sporu o zarządzanie, coś prostszego pokazuje, co ludzie trzymający kawałek przestrzeni nazw z nim robią, kiedy nic ich nie powstrzymuje. Działo się to wielokrotnie, na każdej warstwie, a za pierwszym razem, kiedy stało się na samej górze, trwało dziewiętnaście dni.

15 września 2003 roku Verisign dodał do stref .com i .net rekord A z symbolem wieloznacznym:

*.com.  IN  A  64.94.110.11

Ten adres rozwiązuje się wstecz na sitefinder.verisign.com. Od tej chwili każda nazwa w .com i .net istniała. Każda literówka, każda niezarejestrowana domena, każdy zniekształcony ciąg, każda wygasła nazwa: wszystkie się rozwiązywały, na stronę wyszukiwania Verisign z reklamami Verisign.

Dlaczego to nie jest historia o reklamach

Skargi z tamtego czasu dotyczyły głównie reklam i mijały się z sednem. NXDOMAIN nie jest funkcją dla wygody użytkownika. To nośny sygnał protokołu, a ogromna ilość oprogramowania ponad DNS opiera się na tym, że można zapytać „czy ta nazwa istnieje?” i dostać prawdziwą odpowiedź.

Usuń odpowiedź przeczącą, a rzeczy psują się w sposób, który nie ma nic wspólnego z przeglądarkami.

Najgorzej było z pocztą i to jest część, którą ludzie wciąż rozumieją źle. Verisign nie opublikował wieloznacznego rekordu MX. Nie musiał. RFC 5321 §5.1 mówi, że gdy zapytanie o MX nic nie zwraca, nadawca wraca do rekordu adresowego domeny i traktuje go jako niejawny MX o preferencji 0. Verisign właśnie dał każdej nieistniejącej domenie w .com rekord adresowy. Każdy MTA w internecie, czyli każdy mail transfer agent, każda maszyna przekazująca pocztę, poprawnie stosując standard, miał teraz serwer pocztowy dla soemcompany.com, i była to skrzynka Verisign.

Połącz się z portem 25, a odpowiadało:

220 snubby2-wceast Snubby Mail Rejector Daemon v1.3 ready

Deklarowany zamiar Verisign był dość rozsądny: odrzucić pocztę od razu, żeby nie leżała w kolejkach na całym świecie. Wykonanie już nie. Snubby rezygnował dopiero po tym, jak wysyłający MTA przesłał treść wiadomości, i zwracał kod, który większość MTA odczytywała jako błąd przejściowy, więc zamiast natychmiastowego odbicia poczta na błędnie wpisane adresy była ponawiana przez całe dni, zanim umarła. Verisign wymienił go później na responder oparty na Postfiksie, po skargach operatorów na liście NANOG.

Jednocześnie zepsuł się antyspam, ciszej. Sprawdzenie, czy domena nadawcy w ogóle istnieje, było i nadal jest jedną z najtańszych i najskuteczniejszych heurystyk filtrowania. Z dnia na dzień każda domena w dwóch największych TLD istniała. Test zwracał prawdę dla wszystkiego i przestał cokolwiek rozróżniać.

A wszystko inne, co mówi DNS, ale nie HTTP, czyli przekaźniki poczty, klienty FTP, drukarki sieciowe, systemy monitoringu, przestało dostawać „no such host” i zaczęło dostawać serwer WWW, co objawiało się głównie przekroczeniami czasu i zawieszeniami zamiast czystych błędów. Martwa nazwa wyglądała teraz jak zepsuta usługa.

Jedna firma dodała jeden rekord do jednego pliku strefy i zmieniła semantykę błędów całego internetu.

Co to zatrzymało

Nie zarządzanie. Inżynieria, a potem groźba.

ISC w ciągu kilku dni wypuściło w BIND funkcję delegation-only, pozwalającą operatorom odrzucać syntetyzowane odpowiedzi ze stref TLD: społeczność techniczna obeszła rejestr, zamiast się do kogokolwiek odwoływać. Wielu dostawców internetu to wdrożyło.

ICANN poprosił Verisign o zawieszenie usługi. 21 września Verisign odmówił. ICANN zażądał tego 3 października, jasno wskazując konsekwencje umowne, a Verisign wycofał rekordy 4 października 2003 roku. IAB opublikowała swój architektoniczny sprzeciw wobec wildcardów w rejestrach, a Security and Stability Advisory Committee samego ICANN stwierdził 9 lipca 2004 roku, że usługi nigdy nie powinno się było wdrażać bez przeglądu i że rejestry powinny wycofać wildcardy.

Potem Verisign pozwał ICANN, 27 lutego 2004 roku, twierdząc, że ICANN przekroczył swoje uprawnienia, zatrzymując go. Sprawę w większości oddalono w sierpniu tego roku, a resztę zakończono ugodą 1 marca 2006 roku, ugodą, która dała Verisign nową umowę rejestrową na .com.

Przeczytaj tę sekwencję jeszcze raz. Rejestr zmonetyzował przestrzeń nazw, którą miał na mocy umowy obsługiwać, odmówił zaprzestania, został do tego zmuszony, pozwał organ, który go zmusił, i wyszedł z ugody z odnowioną umową na najcenniejszą TLD, jaka istnieje. Nadal ją ma. To ta sama firma, która dziś edytuje i podpisuje strefę główną.

Potem i tak zrobili to wszyscy inni

Zatrzymanie rejestru nie zatrzymało pomysłu, tylko przesunęło go o jeden przeskok niżej. Jeśli serwer autorytatywny nie będzie kłamał o nieistnieniu, zrobi to resolver.

Od sierpnia 2006 roku Earthlink zaczął przekierowywać odpowiedzi NXDOMAIN do Barefruit, serwując strony wyszukiwania i reklamy. Paxfire sprzedawał to samo, a dodatkowo przekierowywał niektóre wpisane słowa kluczowe do płacących reklamodawców. „Domain Helper” Comcastu robił to na dużą skalę. W Wielkiej Brytanii robiły to zarówno BT, jak i Virgin Media. Z perspektywy dostawcy rachunek jest nie do odparcia: błędnie wpisane domeny to darmowy towar wytwarzany przez palce własnych klientów.

Skutki były gorsze niż u Verisign, bo resolver widzi każde zapytanie, a nie tylko jedną TLD. Implementacja Barefruit przechwytywała NXDOMAIN dla prywatnej przestrzeni adresowej, psując zapytania split-horizon i działanie VPN w sieciach firmowych. Dan Kaminsky zademonstrował cross-site scripting (XSS) na samych stronach przekierowań, bo teraz każda nieistniejąca nazwa hosta na świecie rozwiązywała się na osiągalny dla atakującego HTML, serwowany w kontekście, który przeglądarka wiązała z cudzą domeną. Monetyzacja błędu zamieniła nieudane zapytanie w powierzchnię ataku XSS.

Poprawka w protokole

Zamknęły to dwie rzeczy i obie warto odnotować, bo mają kształt każdej prawdziwej poprawki w DNS: spraw, żeby kłamstwo było wykrywalne, a potem wpisz to do umowy.

DNSSEC zapewnia uwierzytelnione zaprzeczenie istnienia. Rekordy NSEC i NSEC3 pozwalają podpisanej strefie udowodnić, że nazwa nie istnieje, a walidujący resolver odrzuci syntetyzowaną odpowiedź podstawioną w jej miejsce. Nieistnienie przestało być jedyną odpowiedzią, której nikt nie mógł zweryfikować. To nie jest szczelne: resolver, który po drodze zdejmuje podpisy, nadal może przepisać odpowiedź, i właśnie dlatego liczy się walidacja po stronie klienta zamiast ufania resolverowi, a ta strona już to obszernie argumentowała.

A ICANN, trzeba mu oddać, tej lekcji się nauczył. Specyfikacja 6 umowy rejestrowej dla nowych gTLD wprost zakazuje wildcardów, syntetyzowanych rekordów i przekierowań dla niezarejestrowanych nazw oraz wymaga, żeby serwery autorytatywne zwracały Name Error, RCODE 3. Każdy z 1200 ciągów z rundy 2012 ma umownie zakazane robienie tego, co Verisign zrobił z .com.

To prawdziwa poprawa i warto dokładnie powiedzieć, co ją wytworzyło: nie proces zarządzania, tylko dziewiętnaście dni widocznej awarii w 2003 roku, na tyle kompromitujących, że dekadę później wpisano je do umowy.

I nic z tego nie dotknęło kodów krajowych

Specyfikacja 6 wiąże gTLD. Wiąże je, bo podpisują umowę rejestrową z ICANN, a ta umowa jest dźwignią.

ccTLD nie podpisuje niczego takiego. Żadnej umowy rejestrowej, żadnej Specyfikacji 6, żadnej funkcji zgodności, żadnej opłaty. Nic w przepisach ICANN nie reguluje tego, jak krajowy rejestr prowadzi swoją strefę, i dlatego obie rzeczy opisane niżej były możliwe i dlatego nikt nie był w stanie ich zatrzymać.

To nie to samo, co powiedzieć, że ICANN jest nieobecny, i chcę precyzyjnie wskazać, gdzie się znajduje, bo przez dwa lata byłem po stronie, która to odczuwała.

To, co ICANN trzyma nad ccTLD, to sama delegacja. Każdy rekord NS, każdy glue, każdy rekord DS i każda zmiana kontaktu dla .uk żyje w strefie głównej, a jedyna droga do strefy głównej to wniosek o zmianę do IANA, weryfikowany wobec zarejestrowanych kontaktów administracyjnych i technicznych i przetwarzany w tempie IANA, a nie twoim. Zgodnie z RFC 1591 IANA w ostateczności decyduje też, kto w ogóle trzyma delegację. Redelegacje są rzadkie. Nie są hipotetyczne.

Rejestr krajowy jest więc suwerenny co do tego, jak działa, i całkowicie zależny od strony trzeciej we wszystkim, co musi być widoczne w korzeniu. Momenty, w których najbardziej potrzebujesz, żeby zmiana weszła, czyli przenosiny serwera nazw albo wymiana klucza, której DS musi zostać opublikowany, zanim stary zniknie, to dokładnie te momenty, w których czekasz w czyjejś kolejce. To żywa zależność operacyjna, a nie abstrakcja z zakresu zarządzania, i temat na kolejny wpis.

Teraz zauważ, co daje to połączenie. Uścisk ICANN na ccTLD jest mocny dokładnie tam, gdzie przeszkadza rejestrowi, który zachowuje się przyzwoicie, i nieobecny dokładnie tam, gdzie mógłby powstrzymać taki, który się tak nie zachowuje. Może wstrzymać twój rekord DS. Nie mógł powstrzymać Kamerunu przed skierowaniem całej domeny najwyższego poziomu na stronę z reklamami.

Praktyka więc nigdy się nie skończyła. Po prostu przeniosła się tam, gdzie umowa nie sięgała.

Kamerun założył wildcard na całą domenę najwyższego poziomu, żeby zbierać literówki.

W sierpniu 2006 roku rejestr .cm skierował każdą niezarejestrowaną nazwę w strefie na stronę parkingową z płatnymi linkami wyszukiwania. Ta gra nie jest subtelna: .cm to .com bez o, więc rynkiem docelowym był odsetek pomyłek palców w największej TLD, jaka istnieje, a operatorem była agencja rządowa, ANTIC, podległa kameruńskiemu Ministerstwu Poczty i Telekomunikacji.

Opłacało się. NameJet zgłosił ponad $500 000 sprzedaży .cm pierwszego dnia i ponad $2 mln w pierwszym tygodniu; hotels.cm poszło w 2009 roku za $81 100. Zrobiło to też dokładnie to, czego można się spodziewać z bezpieczeństwem strefy, bo przychodzący ruch z literówek to idealny kanał dostarczania wrogiego pobierania. W grudniu 2009 roku McAfee uznał .cm za najbardziej ryzykowną TLD na świecie, z 36,7% stron ocenionych jako stwarzające ryzyko.

Verisign musiał wycofać ten sam trik w dziewiętnaście dni. Kamerun prowadził go latami. Różnica nie polega na tym, że jedno było gorsze. Różnica polega na tym, że jeden podpisał umowę.

Tokelau stało się największą domeną krajową na świecie, rozdając nazwy za darmo.

Tokelau to terytorium Nowej Zelandii na południowym Pacyfiku z populacją około 1500 osób. Jego ccTLD, .tk, prowadził Freenom, który rozdawał rejestracje za nic. Do 2016 roku była to najczęściej rejestrowana domena krajowa na świecie, z 31 311 498 nazwami, a liczba ta pochodzi, tak się składa, z mapy świata opublikowanej przez Nominet.

Darmowe nie było darmowe. Warunki Freenom wymagały, żeby darmowa domena miała regularny ruch, i przewidywały, że jeśli przekierowanie przestanie działać albo nazwa zacznie przyciągać wartościowych odwiedzających, rejestr może ją odebrać i serwować na niej własne reklamy. To cały biznes i jest elegantszy niż ten Verisign. Nie próbuj zgadywać, które nazwy są cenne. Rozdaj całą przestrzeń nazw przy zerowym koszcie krańcowym, pozwól światu odkryć za ciebie te cenne, a potem je przejmij i zmonetyzuj ruch. Mniej więcej jedna szósta rocznego dochodu Tokelau pochodziła z tego.

Koszty zewnętrzne spadły na wszystkich innych. Darmowa rejestracja bez weryfikacji to idealny surowiec dla masowych nadużyć: ta sama ekonomia co tanie nowe gTLD, doprowadzona aż do zera. Zanim Meta złożyła pozew, pięć darmowych ccTLD Freenom, czyli .tk, .ml, .ga, .cf, .gq, było źródłem ponad połowy wszystkich nowych domen phishingowych pochodzących z krajowych TLD.

To, co to zatrzymało, jest tu najważniejsze.

Nie ICANN, który nie miał umowy ani legitymacji. Nie Tokelau, które zbierało szóstą część swojego dochodu narodowego. Nie Nowa Zelandia. Prawnicy Mety, w Northern District of California, w marcu 2023 roku, z zarzutami cybersquattingu i naruszenia znaków towarowych.

Freenom wstrzymał nowe rejestracje w ciągu kilku dni. Phishing z tych rozszerzeń spadł z ponad 60% do poniżej 15%. Freenom zawarł ugodę w lutym 2024 roku i wycofał się z biznesu domenowego, a do marca tego roku około 12,6 mln domen, 99% jego portfela, przestało się rozwiązywać.

Dział prawny jednej korporacji, w jednym amerykańskim sądzie, usunął z internetu dwanaście i pół miliona nazw. Żaden organ zarządzający w historii DNS nigdy nie wykonał tak dużej władzy nad przestrzenią nazw, a ona nie zrobiła tego przez zarządzanie.

To trzeci raz w tym wpisie, kiedy odpowiedzią na pytanie „co tu właściwie cokolwiek egzekwuje” okazuje się sąd w Kalifornii, i drugi raz, kiedy egzekwowała strona prywatna działająca we własnym interesie handlowym, który przy tej okazji akurat pokrywał się z interesem wszystkich innych.

A .uk też jest ccTLD. Ten sam brak jakiejkolwiek umowy regulującej, jak prowadzi się strefę, ten sam brak Specyfikacji 6, ta sama swoboda założenia wildcardu albo rozdania przestrzeni nazw. Nie zrobiła ani jednego, ani drugiego. Prowadziła zamiast tego proces przeciwdziałania nadużyciom.

I tu porządny podział przestaje być porządny, a warto go celowo popsuć.

Nominet nie prowadzi tylko .uk. Prowadzi też ogólne domeny najwyższego poziomu, własne i kilkadziesiąt innych w imieniu innych operatorów, i dla nich podpisuje umowę rejestrową ICANN jak każdy, ze Specyfikacją 6 i ciągłym monitoringiem włącznie. Na jego własnej platformie strefa bez umowy była w mniejszości mniej więcej jak jeden do trzydziestu.

Wymagania ICANN i tak dosięgły więc .uk. Nie przez władzę, której nie miał, ale dlatego, że nikt przy zdrowych zmysłach nie prowadzi dwóch reżimów operacyjnych obok siebie, żeby zachować wyjątek dla jednej strefy. Budujesz to surowsze raz i na tym prowadzisz wszystko.

To ten sam kształt co wcześniejszy problem z OFAC: formalny zasięg ICANN kończy się na umowie, a faktyczny idzie dalej, rozprowadzany przez operatorów, dla których przestrzeganie wszędzie jest tańsze niż utrzymywanie rozróżnienia. Zbiór rejestrów faktycznie rządzonych przez ICANN jest istotnie większy niż zbiór tych, które cokolwiek podpisały.

Ta infrastruktura, to, jak się ją prowadziło, i co potem stało się z Nominet, to osobny wpis.

Zostaje pytanie, do którego ten wpis wciąż dochodzi z różnych stron: kiedy umowy nie sięgają, co tak naprawdę powstrzymuje rejestr przed robieniem czegokolwiek, co zechce?

Kolejny wpis odpowie na to z wnętrza Nominet: potok publikacji, EPP (protokół, którego rejestratorzy używają do tworzenia i zmiany nazw w rejestrze) i ekonomia pod spodem, podpisywanie w skali rejestru i to, kto naprawdę może odebrać nazwę. Ten wpis jest o warstwie powyżej, a warstwa powyżej nie wychodzi na tym dobrze.

Pieniądze

Kolejny zarzut jest prostszy i wymaga mniej interpretacji.

Produkt, który wymyślili

W 2012 roku ICANN otworzył nabór wniosków na nowe ogólne domeny najwyższego poziomu. Każdy mógł złożyć wniosek o prowadzenie nowego ciągu na prawo od kropki, za w dużej części bezzwrotną opłatę za ocenę w wysokości $185 000.

Wpłynęło 1930 wniosków. To ponad $350 mln opłat za ocenę, zebranych, zanim delegowano choćby jeden ciąg. Wnioskodawcy, którzy wycofali się wcześnie, odzyskali część według skali malejącej; zdecydowana większość została.

ICANN opisał tę opłatę jako zwrot kosztów.

Potem, tam gdzie dwóch wnioskodawców chciało tego samego ciągu i nie chciało dogadać się prywatnie, ICANN licytował go między nimi i zatrzymywał wpływy, co dało kolejne $240 590 128. Program brał więc od ciebie pieniądze za złożenie wniosku i jeszcze raz za wygraną.

Zadaj pytanie, które powinno było paść w 2008 roku: jaki problem to rozwiązywało?

Oficjalnym uzasadnieniem były konkurencja, wybór i innowacja. Czternaście lat później wyniki da się zmierzyć. Delegowano około 1200 ciągów. W sierpniu 2026 roku jest 1112 nowych gTLD z łącznie około 48,7 mln domen, wobec samego .com z ponad dziesięciokrotnie większą liczbą. Monopol zasiedziałego gracza nie został w najmniejszym stopniu naruszony. Zamiast tego dostał podwyżkę cen.

Argument o wyborze upada na własnych dowodach. 34% wniosków z 2012 roku dotyczyło ciągów .brand, czyli firmy składającej wniosek o własny znak towarowy, w dużej mierze po to, żeby nikt inny go nie dostał. To nie są nowe wybory dla nikogo. Wielu z nich nigdy nie użyto. McDonald’s nigdy nie uruchomił .mcdonalds. Intel przejął .intel w lipcu 2016 roku i zrezygnował z niej w listopadzie 2020 roku, Symantec oddał .symantec dwa miesiące wcześniej, a SC Johnson złożył wnioski o osiem ciągów, w tym .scjohnson, .raid, .glade, .off, .duck, a potem w styczniu 2022 roku zrezygnował z całości. Sześć lat po oknie naboru ponad jedna na dziesięć nowych gTLD wciąż nie wystartowała, 144 nie doszły do okresu sunrise, a L’Oréal siedział na ciągach, dla których nigdy nie ogłosił żadnego planu.

To dużo martwej przestrzeni nazw. Oto dlaczego ICANN się tym nie przejmuje.

Zgodnie z podstawową umową rejestrową operator gTLD płaci ICANN stałą opłatę $25 000 rocznie plus $0,25 za rejestrację, ale tylko wtedy, gdy TLD przekroczy 50 000 transakcji w kwartale. Poniżej tego progu nie ma w ogóle opłaty transakcyjnej.

Zobacz, co to oznacza. Dochód ICANN z domeny najwyższego poziomu, w której jest zero nazw, jest dokładnie taki sam jak z takiej, w której jest ich czterdzieści tysięcy: $25 000 rocznie, co roku, za delegację, której nikt nie używa. Martwy ciąg nie jest porażką w księgach ICANN. To renta bez kosztów wsparcia.

ICANN nie miał żadnego finansowego powodu, żeby obchodziło go, czy cokolwiek z tego działa, i trudno znaleźć dowody, że obchodziło.

Co internet dostał zamiast tego

Program wytworzył jeden mierzalny efekt, i nie jest to ten z prospektu.

Nowe ciągi, które się sprzedały, sprzedały się na cenie. Rejestry bez marki i bez naturalnego popytu konkurowały jedynym dostępnym im sposobem: za dolara albo mniej za nazwę, hurtowo, przy minimalnych kontrolach. To jest produkt i znalazł swój rynek.

Badanie Interisle Cybercrime Supply Chain 2025 wykazało, że na nowe gTLD przypadało 47% zgłoszonych domen cyberprzestępczych przy 12% udziale w rynku domen, czyli mniej więcej sześciokrotna nadreprezentacja. To samo badanie odnotowało 19,5 mln unikalnych domen użytych w atakach, o 126% więcej niż rok wcześniej, z czego 7,3 mln zarejestrowano hurtowo. Wspólny czynnik, jaki wskazuje w najczęściej nadużywanych domenach, to to, że są tanie.

ICANN nie stworzył phishingu. Ale wyprodukował 1200 nowych miejsc, z których można go prowadzić, wycenił wejście tak, że jedyną opłacalną strategią dla większości z nich był wolumen przy niemal zerowym koszcie, i pobierał od każdego stałą opłatę bez względu na to, co z tego wyszło.

Sztandarowa porażka samego programu pokazuje to lepiej niż jakakolwiek statystyka. .sucks delegowano firmie Vox Populi, która w okresie sunrise brała od właścicieli znaków towarowych $2499 za nazwę, cenę ustaloną właśnie dlatego, że marki musiałyby ją zapłacić, żeby nikt inny tej nazwy nie wziął. Reakcją ICANN było zgłoszenie rejestru do amerykańskiej Federal Trade Commission za ceny drapieżne. FTC stwierdziła, że żadne przepisy nie zostały złamane, i zauważyła, że ICANN wcześniej zignorował kilka zastrzeżeń, jakie FTC zgłaszała wobec programu nowych gTLD.

To cała rzecz w jednym epizodzie. ICANN projektuje program, ignoruje ostrzeżenia regulatora na jego temat, deleguje ciąg, bierze opłatę, a potem skarży się regulatorowi na przewidywalny wynik.

Nabór do kolejnej rundy otwarto w 2026 roku. Opłata wynosi $227 000.

Ciągi zbyt niebezpieczne, żeby je delegować

Jeszcze jedna rzecz, którą wytworzył program, i ta jest dla każdego, kto kiedykolwiek budował sieć wewnętrzną.

Organizacje zawsze wymyślały domeny najwyższego poziomu do użytku wewnętrznego, zakładając, że nazwa, która nie istnieje publicznie, nigdy nie będzie istnieć. .corp. .home. .mail. .local. Wybierz coś, wpisz do Active Directory, nikt z zewnątrz tego nie widzi.

Runda 2012 proponowała delegować niektóre z nich naprawdę, a wtedy każde z tych prywatnych założeń staje się żywym problemem bezpieczeństwa: wewnętrzne nazwy zaczynają rozwiązywać się na cudze serwery, zapytania, które kiedyś kończyły się błędem, zaczynają wypuszczać twoją wewnętrzną strukturę do rejestru, a certyfikaty wystawione dla nazw wewnętrznych stają się certyfikatami dla nazw, które teraz kontroluje obcy.

Nikt tego nie sprawdził. Wyszło na jaw tylko dlatego, że badacze zmierzyli, o co naprawdę pyta się korzeń, i odkryli, że .home i .corp należą do najczęściej odpytywanych ciągów w ogóle: intensywnie używane nazwy, których nigdy nikomu nie delegowano. Security and Stability Advisory Committee samego ICANN podniósł to w 2013 roku, gdy wnioski już wpłynęły.

.corp, .home i .mail nigdy nie zostały delegowane. Wciąż są odłożone, bezterminowo, bo ich delegowanie zepsułoby zbyt wiele. Trzy ciągi, o które złożono wnioski i za które zapłacono, okazały się zbyt niebezpieczne, żeby istnieć.

To program, który rozszerzył korzeń, nie ustaliwszy najpierw, z czym to rozszerzenie się zderzy, i dowiedział się tego później z cudzych pomiarów. Jeśli chcesz praktycznego wniosku, to jest powód, dla którego wymyślanie wewnętrznej TLD to zły pomysł: przestrzeń nazw, którą wymyśliłeś, jest prywatna tylko do czasu, aż ktoś ją sprzeda.

Pieniądze z aukcji

Między czerwcem 2014 a lipcem 2016 roku te aukcje sporne zebrały wspomniane $240 590 128, około $233 mln po odliczeniu kosztów aukcji.

To pieniądze uzyskane ze sprzedaży kawałków przestrzeni nazw, której ICANN nie posiada, tylko trzyma w powiernictwie. Istnieje dająca się obronić odpowiedź na pytanie, co powinno się z nimi stać, a społeczność powołała międzyśrodowiskową grupę roboczą, żeby ją znaleźć.

Gdy ta grupa robocza wciąż obradowała, zarząd ICANN wziął $36 mln z wpływów i przelał je do własnego funduszu rezerwowego ICANN, któremu do celu brakowało $68 mln. Nie zaproponował, tylko zatwierdził. A gdy społeczność zaprotestowała, przedstawiono jej stanowisko, że alternatywą byłoby podniesienie opłat przez ICANN.

Grupa robocza mimo to pracowała dalej. Zarząd przyjął jej rekomendacje dopiero w czerwcu 2022 roku, sześć lat po ostatniej aukcji, a przez ten czas ICANN trzymał ćwierć miliarda dolarów cudzych pieniędzy i poczęstował się z nich kwotą $36 mln, gdy ludzie decydujący o ich przeznaczeniu wciąż siedzieli w sali.

Limity cen .org

W marcu 2019 roku ICANN zaproponował odnowienie umowy rejestrowej .org bez limitów cen. Limity były tym, co powstrzymywało operatora .org przed braniem, ile tylko zechce, od organizacji charytatywnych, NGO i non-profit, którym przez dwadzieścia lat mówiono, że .org to ich miejsce.

Odbyły się konsultacje społeczne. 3252 komentarze sprzeciwiały się usunięciu. Sześć je popierało. Wśród przeciwników były NPR, YMCA, C-SPAN, National Geographic Society, AARP i National Trust for Historic Preservation: nie zwykli komentatorzy z branży domenowej, tylko dokładnie ta grupa, dla której .org istnieje.

1 lipca 2019 roku ICANN podpisał umowę. Bez publicznego ogłoszenia. Porównanie podpisanego tekstu z proponowanym nie wykazało żadnych zmian wprowadzonych w odpowiedzi na konsultacje. Nie „uwzględniono część zastrzeżeń”, tylko ten sam dokument.

Jeśli konsultacje społeczne mogą wyjść 542 do 1 przeciw i nie zmienić ani słowa, to nie są konsultacje. To formalność, która wytwarza ślad na papierze.

Potem sprzedaż

W listopadzie 2019 roku, cztery miesiące później, Internet Society ogłosiło, że sprzedaje Public Interest Registry, operatora .org działającego non-profit, firmie private equity Ethos Capital za $1,135 mld.

To usunięcie limitów cen sprawiło, że PIR był wart $1,135 mld. Rejestr, który nie może podnosić cen, to renta. Rejestr, który może, to aktywo wzrostowe. ICANN cztery miesiące wcześniej zamienił jedno w drugie, wbrew jednomyślnemu sprzeciwowi, a rynek natychmiast to wycenił.

Ethos Capital założono w maju 2019 roku. Domenę ethoscapital.com zarejestrował 8 maja 2019 roku Fadi Chehadé, były prezes ICANN, w tygodniu, w którym upływał termin publikacji przez pracowników ICANN raportu o usunięciu limitów cen. Jego nazwisko nie pojawiało się nigdzie na stronie Ethos Capital, gdy ogłoszono transakcję. Jego udział wyszedł na jaw dzięki danym WHOIS, czyli publicznemu rejestrowi tego, kto jest właścicielem domeny, o którym jest następna sekcja, a ironia pisze się sama. Ethos potwierdził wtedy, że doradzał przy transakcji, a w lipcu 2020 roku został jego współprezesem.

ICANN w końcu zablokował sprzedaż w kwietniu 2020 roku. Uczciwie jest to odnotować. Uczciwie jest też odnotować, co to poprzedzało: miesiące, w których ICANN upierał się, że sprawa w większości wykracza poza jego kompetencje, długotrwałe publiczne kampanie, listy od amerykańskich senatorów i w końcu list od prokuratora generalnego Kalifornii, ostrzegający ICANN przed transakcją i wskazujący na brak przejrzystości wokół Ethos Capital.

ICANN nie był tu zabezpieczeniem. ICANN usunął limity, które stworzyły okazję, a sam został zatrzymany w ostatniej chwili przez stanowego urzędnika prawa, co jest jeszcze jedną demonstracją, że prawdziwym mechanizmem rozliczalności w tym systemie jest jurysdykcja Kalifornii, a nie cokolwiek w statucie.

Układ z Verisign

To ten sam kontrahent co przy wildcardzie, piętnaście lat później. W październiku 2018 roku NTIA i Verisign podpisały Amendment 35 do Cooperative Agreement, znosząc zamrożenie cen .com i dopuszczając podwyżki o 7% rocznie w czterech z każdych sześciu lat.

To była decyzja rządu USA, nie ICANN. Ale podwyżki i tak wymagały zmiany umowy rejestrowej .com, a ta należy do ICANN. W marcu 2020 roku ICANN zgodził się na Amendment 3, a obok niego na wiążący list intencyjny, na mocy którego Verisign płaci ICANN $20 mln w ciągu pięciu lat od 1 stycznia 2021 roku, na prace nad bezpieczeństwem i stabilnością.

Obie rzeczy wynegocjowano, zanim otwarto konsultacje społeczne. Konsultacje się odbyły, były przytłaczająco wrogie i nic nie zmieniły: ten sam wzorzec co przy .org, w tym samym okresie, z tym samym wynikiem.

Weź tę strukturę na jej własnych warunkach. Organ, który decyduje, czy monopolista może podnieść ceny, wynegocjował w tym samym czasie i z tym samym kontrahentem płatność dla siebie. Konsultacje przyszły potem i były dekoracją. Na cokolwiek te pieniądze zostaną wydane, układ, w którym regulator dostaje pieniądze od regulowanego w tej samej transakcji co podwyżka cen, to układ, w który żaden kompetentny regulator by nie wszedł, a słowo, po które sięgali wtedy komentujący, łapówka, jest tym oczywistym.

Hurtowa cena .com wzrosła na tej podstawie z $7,85 do $10,26, dla nazwy bez żadnej technicznej potrzeby podwyżki i bez konkurenta, do którego abonent mógłby przejść.

Osiem krajów przeciw jednej firmie

Jeśli chcesz jednego epizodu, który pokazuje, przed kim ICANN naprawdę odpowiada, to jest nim .amazon, i ciągnął się siedem lat.

Firma Amazon złożyła wniosek o .amazon w rundzie 2012. Sprzeciw zgłosiła Amazon Cooperation Treaty Organization: Boliwia, Brazylia, Kolumbia, Ekwador, Gujana, Peru, Surinam i Wenezuela, osiem suwerennych państw, których terytorium ta nazwa opisuje i w których żyje około 30 mln ludzi. Ich stanowisko było takie, że wspólna nazwa geograficzna i kulturowa nie powinna stać się prywatną własnością jednej firmy.

Skorzystały z kanału, który ICANN zapewnia rządom. Governmental Advisory Committee (GAC) wydał konsensusową opinię przeciw wnioskowi, a w maju 2014 roku zarząd ICANN ją przyjął. Państwa wygrały, przez mechanizm zaprojektowany dokładnie do tego.

Amazon złożył wniosek w ramach Independent Review Process (IRP).

W 2017 roku panel IRP orzekł na korzyść Amazona. Stwierdził, że zarząd działał niezgodnie z własnym statutem ICANN, uznał, że zarząd nie może traktować konsensusowej opinii GAC jako rozstrzygającej, polecił mu ponownie ocenić wnioski merytorycznie i nakazał ICANN zwrócić Amazonowi $163 045,51 kosztów.

W maju 2019 roku ICANN uznał, że nie ma żadnego powodu z zakresu polityki publicznej, żeby wnioski nie mogły iść dalej. Amazon dostał .amazon.

Czytaj strukturę, a nie wynik, bo o wynik można się spierać, a o strukturę nie.

Rządy dostają GAC, a GAC doradza. Korporacja dostaje Independent Review Process, a IRP wydaje wiążące rozstrzygnięcie, polecenie dla zarządu i zasądzenie kosztów. Gdy te dwa kanały zderzyły się czołowo, ustalenie panelu brzmiało wprost, że kanał rządowy nie jest rozstrzygający.

ICANN ma więc działający mechanizm rozliczalności. Zadziałał. Skutecznie użyła go jedna z największych firm na świecie, żeby obalić zbiorowy sprzeciw ośmiu krajów, a ICANN za ten przywilej zapłacił jej koszty prawne.

To ten sam fakt co problem jurysdykcji wcześniej w tym wpisie, tylko w innym ubraniu. Mechanizmy są prawdziwe i ukształtowane tak, że wyniki z nich wyciągają strony, które stać na ich obsługę. Osiem rządów nie zdołało sprawić, żeby kanał doradczy zadziałał. Jedna firma uruchomiła kanał prawny w trzy lata.

Walka o GDPR: co robi ICANN, gdy prawo dotyczy jego samego

Najmocniejszym dowodem na temat instytucji nie jest jej deklaracja misji. To, co robi za pierwszym razem, gdy egzekwuje się wobec niej regułę, której sama nie napisała.

Dla ICANN tym momentem było GDPR, a zapis jest jednoznaczny.

ICANN nie brakowało ostrzeżeń. Według wyliczenia The Register miał za sobą ponad dekadę listów mówiących mu, że WHOIS, czyli publikowanie imienia i nazwiska, adresu pocztowego, e-maila i numeru telefonu każdego abonenta domeny, każdemu, bez kontroli dostępu, jest niezgodne z europejskim prawem ochrony danych. Samo GDPR przyjęto w 2016 roku z dwuletnim okresem przejściowym właśnie po to, żeby organizacje mogły się przygotować. ICANN dotarł do maja 2018 roku bez zgodnego modelu.

Zamiast tego w kwietniu 2018 roku pojechał do Brukseli i poprosił Grupę Roboczą Art. 29 o roczne moratorium na egzekwowanie, a do tego o zgodę na dalsze publikowanie w tym czasie adresów e-mail abonentów.

Zastanów się, czym ta prośba naprawdę jest. Nie przedłużeniem terminu na złożenie dokumentów. Prośbą, żeby europejscy regulatorzy zgodzili się nie egzekwować regulacji dotyczącej praw podstawowych wobec jednej organizacji i jej kontrahentów na całym świecie, przez rok, bo ta organizacja nie zdążyła się dostosować. W GDPR nie ma mechanizmu, który pozwalałby to przyznać. Ochrona danych to prawo podstawowe na mocy Karty; ani żaden organ nadzorczy, ani Europejska Rada Ochrony Danych nie ma uprawnień, żeby zawiesić je dla jednego administratora danych. ICANN nie prosił o ustępstwo, którego mu odmawiano. Prosił o coś, co nie istnieje, najwyraźniej nie ustaliwszy, czy istnieje.

WP29 odmówiła obu próśb. Własne podsumowanie spotkania przez ICANN przyznawało, że adresy e-mail abonenta oraz kontaktów administracyjnych i technicznych muszą zostać zanonimizowane, i po prostu pomijało jakąkolwiek wzmiankę o moratorium, o które prosił.

Potem pozwał.

25 maja 2018 roku, w dniu, w którym GDPR weszło w życie, ICANN złożył pozew przeciw EPAG, niemieckiemu rejestratorowi należącemu do Tucows, w Bonn. EPAG zdecydował, że przestanie zbierać dane kontaktów Admin-C i Tech-C, uzasadniając, że zbieranie danych osobowych, do których nie ma zastosowania, to dokładnie to, czego GDPR zakazuje. Stanowisko Tucows było takie, że w przytłaczającej większości rejestracji abonent, kontakt administracyjny i techniczny to i tak ta sama osoba, więc zbieranie było nie tylko niezgodne z prawem, ale i bezcelowe.

Teoria prawna ICANN zakładała, że podstawa GDPR „niezbędne do wykonania umowy” obejmuje to zbieranie, bo wymagała go własna umowa ICANN z rejestratorem. To niezwykły argument: że organizacja może wytworzyć podstawę prawną przetwarzania cudzych danych osobowych, wpisując wymóg ich zbierania do umowy ze stroną trzecią. Gdyby to działało, art. 6 ust. 1 lit. b byłby formalnością, którą każdy może spełnić, pisząc umowę.

Nie zadziałało. ICANN przegrał w Bonn. Odwołał się. Przegrał znowu. W sierpniu 2018 roku sąd apelacyjny w Kolonii odrzucił go po raz trzeci, uznał wcześniejsze orzeczenia za przekonujące, stwierdził, że nie ma pilnej sytuacji uzasadniającej zabezpieczenie, i, to jest część, którą warto przeczytać dwa razy, odmówił wniosku ICANN o skierowanie pytania do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, uzasadniając, że interpretacja prawna ICANN nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd nie uznał argumentu za na tyle bliskiego, żeby warto było pytać o niego Luksemburg.

ICANN wydał pieniądze członków, próbując mimo to doprowadzić sprawę przed ten trybunał. W 2019 roku porzucił WHOIS całkowicie.

Wynik techniczny był słuszny: WHOIS w takiej postaci w ogóle nie powinien był istnieć. Ale popatrz, jak do niego doszło. Dziesięć lat zignorowanych ostrzeżeń. Prośba o wyłączenie spod prawa podstawowego. Proces przeciw własnemu kontrahentowi, złożony w dniu wejścia prawa w życie, żeby ustalić, że prawo nie działa tak, jak mówili regulatorzy. Trzy porażki. Potem kapitulacja.

To nie jest organizacja, która źle odczytała ustawę. To organizacja, która do chwili, gdy sądy powiedziały jej to trzy razy, nie przyjmowała do wiadomości, że to prawo w ogóle jej dotyczy.

Ile to kosztowało wszystkich innych

Większość tego wpisu dotyczy tego, co zrobili ICANN i rejestry. Ta część jest o tym, kto za to zapłacił, bo bardzo rzadko byli to oni.

Każdy abonent .com na ziemi płaci za podwyżkę. Hurtowa cena .com wzrosła z $7,85 do $10,26. Według raportów samego Verisign baza .com liczyła 163,6 mln nazw na 31 marca 2026 roku. Pomnóż jedno przez drugie, a ta podwyżka jest warta rzędu $394 mln rocznie, zabranych każdemu abonentowi .com gdziekolwiek na świecie, za nazwę, która nie wymagała żadnej zmiany technicznej, żeby to uzasadnić. Firma w Lagos albo Manili płaci tę samą podwyżkę co firma w Palo Alto, a zdecydowały o niej amerykańska agencja i amerykańska organizacja non-profit, która w tych samych negocjacjach wzięła $20 mln od beneficjenta.

Decyzja w sprawie .org spada na organizacje charytatywne na całym świecie. .org przez dwadzieścia lat sprzedawano sektorowi non-profit jako część przestrzeni nazw, która do niego należy. Zniesienie limitów było decyzją, że ten, kto ją prowadzi, może brać od nich tyle, ile ruch zniesie. NPR i YMCA to udźwigną. Mała NGO żyjąca z grantu nie udźwignie, i też jej nie zapytano: 3252 przeciw, sześć za, podpisane bez zmiany jednego słowa.

Ciężar nadużyć dźwiga każdy, kto prowadzi serwer pocztowy. Nowe gTLD to 12% rynku i 47% zgłoszonych domen cyberprzestępczych. Każda z tych nazw ląduje w czyjejś skrzynce, w czyjejś kolejce zgłoszeń nadużyć, w czyichś stratach na oszustwach. ICANN pobrał $185 000 za wniosek i pobiera $25 000 rocznie za ciąg bez względu na wszystko. Koszt tego, co potem wytworzyły tanie ciągi, spada na każdego operatora poczty, każdy bank, każdy zespół bezpieczeństwa i każdą osobę nabraną na stronę phishingową. To efekt zewnętrzny w podręcznikowym sensie, a program zaprojektowano bez jednego zdania o tym, kto go poniesie.

Site Finder zepsuł semantykę błędów dla całej planety naraz. Warto to powiedzieć wprost, bo łatwo odczytać to jako amerykańską historię. Jest jeden korzeń i jedno .com. Kiedy Verisign zmienił to, co robi nieistniejąca nazwa, zmienił to jednocześnie dla każdej sieci na ziemi, w tym dla każdej sieci bez żadnej relacji z Verisign, bez głosu w tej decyzji i bez wyjścia poza łataniem własnych resolverów, co bardzo wiele z nich w końcu zrobiło.

WHOIS zgasł dla ludzi, którzy używali go przeciw nadużyciom. Obie szkody są tu prawdziwe i obu można było uniknąć. Publikowanie imienia i nazwiska, adresu, e-maila i telefonu każdego abonenta każdemu, kto poprosił, było prawdziwą, trwającą dekady szkodą dla ludzi na całym świecie, a GDPR miało w tej sprawie rację. Ale ICANN miał ponad dziesięć lat ostrzeżeń i żadnego planu, więc maj 2018 roku nie był kontrolowanym przejściem na dostęp warstwowy. Był nagłym wyłączeniem. Badacze nadużyć, zespoły bezpieczeństwa i organy ścigania, także daleko poza Europą, z dnia na dzień straciły działające narzędzie, bo ICANN spędził okres przejściowy na procesowaniu się zamiast na budowaniu zastępstwa. Ujawnianie wcześniej i próżnia potem wynikają z tego samego braku przygotowania.

I 12,6 mln nazw przestało się rozwiązywać. Upadek Freenom był dobrym wynikiem dla statystyk phishingu. Nie był dobrym wynikiem dla wszystkich, którzy używali darmowej .tk albo .ml, bo nie mogli wydać $10 rocznie, a było ich bardzo wielu, nieproporcjonalnie w miejscach, gdzie $10 to nie jest nic. Kiedy jedyna darmowa przestrzeń nazw w internecie jest też najbardziej nadużywana, ludzie, którzy ją tracą, gdy znika, to nie przestępcy. Ci tydzień później przenieśli się na następną tanią rzecz.

Kształt jest spójny. Decyzje zapadają w Kalifornii, przychody zbiera się w Kalifornii, a koszty rozkłada się globalnie na ludzi bez głosu, bez umowy i bez sądu, do którego mogliby dotrzeć.

I tylko w amerykańskich sądach

Skoro zapis jest już kompletny, wróćmy do kwestii jurysdykcji z początku tego wpisu, bo robi więcej niż sama rejestracja spółki.

Każdy na świecie podlega temu, co postanowi ICANN. Ludzie, którzy mogą cokolwiek z tym zrobić, to ci, którzy mogą procesować się w Kalifornii.

Zobacz, kogo to wyklucza. Operatora ccTLD w Kamerunie. Abonenta w Teheranie, którego domenę usunięto, bo rejestrator nadgorliwie zastosował OFAC, który nigdy go nie wiązał. Rejestratora w Bonn, i właśnie dlatego spór między ICANN a EPAG musiał toczyć się jako niemiecka sprawa na gruncie niemieckiego prawa, a wcale nie jako sprawa rozliczalności ICANN. Każdy mały rejestr, którego nie stać na amerykańskich prawników, żeby spierać się o kwestię kalifornijskiego prawa organizacji non-profit z organizacją o dziewięciocyfrowym budżecie.

Potem zobacz, kogo to wpuszcza. Każda interwencja w tym wpisie, która faktycznie coś zmieniła:

  • Site Finder skończył się, gdy ICANN zagroził umowie Verisign, a odpowiedzią Verisign był pozew w amerykańskim sądzie i wyjście z ugody z odnowionym .com.
  • Sprzedaż .org zatrzymano po tym, jak prokurator generalny Kalifornii wysłał list.
  • Freenom przestał działać, bo Meta pozwała go w Northern District of California, a za nim zgasło 12,6 mln nazw.
  • .amazon trafiła do Amazona, bo Amazon przeprowadził ICANN przez jego własny Independent Review Process i dostał zwrot kosztów.

Cztery interwencje, które zadziałały. Czterech amerykańskich aktorów: jeden stanowy urzędnik prawa i trzy korporacje. Żadna z tych dróg nie jest dostępna dla nikogo spoza Stanów Zjednoczonych, a w trzech z czterech tym, co się poruszyło, był interes handlowy prywatnej firmy, który przy tych okazjach akurat wskazywał w tę samą stronę co interes wszystkich innych.

Społeczność to podnosiła. Podgrupa ds. jurysdykcji w grupie roboczej ds. rozliczalności spędziła nad tym Work Stream 2 i wydała rekomendacje, które zostawiły sprawy mniej więcej tam, gdzie były, co nie dziwi, skoro propozycja przekazania wykluczyła jedyną istotną zmianę z zakresu prac, zanim ktokolwiek usiadł do stołu.

Globalne zarządzanie z udziałem wielu interesariuszy sprowadza się więc, w jedynym miejscu, gdzie można je sprawdzić, do tego: możesz pozwać w Kalifornii, jeśli cię na to stać.

Co zapis naprawdę pokazuje

Złóż to razem, bo osobno każda rzecz ma wymówkę, a razem nie mają.

Organizacja, której niemieckie sądy musiały trzy razy powiedzieć, że europejskie prawo jej dotyczy, po tym, jak najpierw poprosiła regulatorów tych sądów, żeby po prostu go nie egzekwowali.

Organizacja, która wymyśliła produkt, o który nikt nie prosił, wzięła ponad $350 mln opłat za rozpatrzenie wniosków o niego, kolejne $240 mln z licytowania spornych, a teraz pobiera $25 000 rocznie od domen najwyższego poziomu, w których nic nie ma, podczas gdy ciągi, które się sprzedały, stały się najtańszym miejscem w internecie do kupienia domeny phishingowej.

Organizacja, której konsultacje społeczne wyszły 542 do 1 przeciw i nie zmieniły ani słowa w dokumencie, którego dotyczyły.

Organizacja, która zniosła limity cen w przestrzeni nazw dla non-profit cztery miesiące przed tym, jak fundusz private equity jej byłego prezesa zaoferował za nią $1,135 mld, i którą musiał zatrzymać stanowy prokurator generalny, a nie jakikolwiek jej własny mechanizm.

Organizacja, która wzięła $20 mln od monopolistycznego rejestru w tych samych negocjacjach, które pozwoliły temu monopolistycznemu rejestrowi podnieść ceny, a konsultacje otworzyła potem.

Organizacja, która poczęstowała się kwotą $36 mln z pieniędzy trzymanych w powiernictwie, gdy grupa decydująca o ich przeznaczeniu wciąż obradowała.

I organizacja, która zakończyła proces wytoczony przez rejestr, który przejął dwie największe strefy w internecie, dając temu rejestrowi odnowioną umowę na .com.

Organizacja, której jedyny działający mechanizm rozliczalności posłużył firmie wartej bilion dolarów do obalenia jednomyślnego sprzeciwu ośmiu krajów, z kosztami zasądzonymi od ICANN.

Organizacja, której od delegowania .corp i .home obcym dzielił jeden raport komitetu, a o tym, co by to zepsuło, dowiedziała się z cudzych pomiarów.

Wspólnym wątkiem nie jest niekompetencja. Niekompetencja jest przypadkowa. To jest kierunkowe: każda z tych spraw poszła po myśli zasiedziałych graczy, pieniędzy i własnego interesu instytucjonalnego ICANN, a mechanizmy udziału, czyli konsultacje, grupy robocze, upodmiotowione społeczności, wytwarzały dokumentację zamiast wyników.

I to jest organ, który ustala politykę dla tego pliku. Nie organ normalizacyjny, nie sąd, nic, co wybrałeś. Kalifornijska organizacja non-profit z takim dorobkiem w zarządzaniu, siedząca na 1,5 megabajta tekstu, według którego rozwiązuje nazwy każda sieć na ziemi.

Jedyne, co stoi między tym dorobkiem a plikiem, to to, że ICANN nie trzyma pióra. Musi prosić. Wszystko powyżej to to, co robi organizacja, która wciąż musi prosić, więc pytanie warte zabrania ze sobą nie brzmi, czy ICANN zachowuje się dobrze. Wyraźnie nie. Brzmi: co utrzymuje to proszenie na miejscu, skoro nikt go nie zapisał, a strona, którą się prosi, już jest na liście płac.