Rhan 4 o 8. Roedd Rhan 3 yn edrych ar bwy sy’n talu am y feddalwedd rwyt ti’n ei defnyddio.
Beth mae’r post hwn yn ei drafod
- Pam mae’r cofnod yn werth ei ddarllen.
- Beth sydd wedi’i benderfynu am Google.
- Beth sydd wedi’i benderfynu am Apple.
- Beth sydd wedi’i benderfynu am Amazon.
- Beth sydd wedi’i benderfynu am Meta.
- Y patrwm ar draws y cyfan.
Pam mae’r cofnod yn werth ei ddarllen
Rhagfynegiad yw dewis cyflenwr. Rwyt ti’n penderfynu sut bydd yn ymddwyn ymhen 3 neu 5 mlynedd.
Dydy datganiadau gwerthoedd cwmnïau ddim llawer o werth i hynny. Mae gan bawb un, ac maen nhw i gyd yn dweud fwy neu lai yr un peth.
Mae canfyddiadau ffeithiol yn well. Casgliadau y daeth llys neu reoleiddiwr iddyn nhw ar ôl clywed tystiolaeth yw’r rhain.
Dyna beth mae’r post hwn yn ei ddefnyddio. Lle mae penderfyniad Ewropeaidd yn bodoli, mae’n dod gyntaf.
Dau beth cyn y rhestr, achos maen nhw’n ei chadw’n onest.
Wnaeth pob achos ddim mynd yn erbyn y cwmnïau. Aeth rhai yn erbyn y rheoleiddwyr, ac maen nhw yma hefyd.
A dydy hyn ddim yn honiad bod cwmnïau Ewropeaidd yn ymddwyn yn well. Mae Volkswagen a Wirecard yn setlo hynny’n ddigon da. Mae’r patrwm yn dilyn o faint a safle yn y farchnad, nid o ble mae cwmni’n dod.
Y Comisiwn Ewropeaidd gyrhaeddodd gyntaf, a chymerodd yr achosion amser hir i orffen.
Yn 2017 dirwyodd Google €2.42 biliwn. Canfu fod Google wedi gwthio ei wasanaeth cymharu siopa ei hun i fyny’r canlyniadau chwilio a gwthio cystadleuwyr i lawr.
Apeliodd Google, a chadarnhaodd Llys Cyfiawnder yr Undeb Ewropeaidd y penderfyniad ym mis Medi 2024.
Dyna 7 mlynedd o’r ddirwy, a hirach eto o’r ymddygiad.
Yn 2018 dirwyodd y Comisiwn Google €4.34 biliwn dros yr amodau a osodwyd ar wneuthurwyr ffonau oedd eisiau’r Play Store. Cafodd y ddirwy ei thorri wedyn i tua €4.1 biliwn, a chafodd yr apêl derfynol ei gwrthod yn 2026.
Yn 2019 dirwyodd y Comisiwn Google €1.49 biliwn dros gontractau hysbysebu. Diddymodd y General Court honno yn 2024, gan ganfod nad oedd yr achos wedi’i brofi. Collodd y rheoleiddiwr hi.
Yn yr Unol Daleithiau, canfu llys yn 2024 fod Google wedi dal gafael yn anghyfreithlon ar fonopoli ym maes chwilio. Ym mis Medi 2025 nododd yr un llys yr atebion. Roedd yn mynnu newidiadau i gytundebau diofyn a rhywfaint o rannu data gyda chystadleuwyr. Gwrthododd orfodi Google i werthu Chrome neu Android.
Canfu dyfarniad ar wahân yn yr Unol Daleithiau ym mis Ebrill 2025 fod Google wedi clymu 2 o’i gynhyrchion hysbysebu at ei gilydd yn anghyfreithlon. Mae’r ateb hwnnw’n dal i gael ei benderfynu.
Apple
Yn 2021 gorchmynnodd llys yn yr Unol Daleithiau i Apple adael i ddatblygwyr apiau ddweud wrth gwsmeriaid am ffyrdd eraill o dalu.
Ym mis Ebrill 2025 canfu’r un llys nad oedd Apple wedi cydymffurfio.
Canfu hefyd fod un o uwch swyddogion Apple wedi rhoi tystiolaeth oedd yn anwir, a bod dogfennau mewnol y cwmni ei hun yn dweud yn wahanol. Adroddodd CNBC y dyfarniad ar y pryd.
Cyfeiriodd y llys y mater at erlynwyr i ystyried achos dirmyg troseddol. Dywedodd Apple y byddai’n apelio.
Mae hwn yn bwysig am reswm gwahanol i’r gweddill.
Gall cwmni gymryd safbwynt cadarn ar ei safle cyfreithiol a dal i ddelio’n onest â llys. Mae canfyddiad bod tystiolaeth yn anwir yn beth arall yn llwyr.
Set o addewidion yw dy berthynas â chyflenwr. Mae hyn yn dystiolaeth uniongyrchol o sut mae addewidion yn cael eu trin unwaith mae eu cadw’n mynd yn ddrud.
Amazon
Ym mis Medi 2025 cytunodd Amazon i dalu $2.5 biliwn i setlo achos a ddygwyd gan y Federal Trade Commission yn yr Unol Daleithiau. Cyhoeddodd y Comisiwn y manylion.
Roedd yn $1 biliwn mewn cosbau a $1.5 biliwn yn ôl i gwsmeriaid.
Roedd yr achos yn ymwneud â chynllun cofrestru a chanslo Prime. Yr honiad oedd bod y sgriniau wedi’u hadeiladu i gofrestru pobl nad oedden nhw wedi dewis cofrestru, ac i wneud canslo’n waith caled. Dywedodd y Comisiwn fod tua 35 miliwn o bobl wedi’u heffeithio.
Cytunodd Amazon i newid y broses gofrestru a chanslo fel rhan o’r setliad.
Mae cynlluniau rhyngwyneb ar y raddfa honno’n cael eu profi a’u mesur cyn eu rhyddhau. Arfer arferol, call yw hynny. O’r herwydd, mae effaith cynllun fel arfer yn hysbys cyn iddo gael ei ryddhau.
Meta
Yn 2019 gosododd y Federal Trade Commission gosb o $5 biliwn ar Facebook dros arferion preifatrwydd, ar ôl achos Cambridge Analytica.
Nid dirwy yw’r eitem fwyaf.
Yn 2021 rhoddodd cyn-weithiwr ymchwil fewnol y cwmni i newyddiadurwyr, wedyn rhoddodd dystiolaeth i bwyllgor yn Senedd yr Unol Daleithiau. Adroddodd y BBC ei phrif honiad, sef bod y cwmni wedi rhoi elw o flaen diogelwch, dro ar ôl tro.
Roedd rhywfaint o’r ymchwil honno’n edrych ar effaith Instagram ar ddefnyddwyr yn eu harddegau. Daeth rhannau ohoni’n ôl yn destun pryder.
Anghytunodd Meta â’r ffordd y disgrifiwyd yr ymchwil. Dywedodd fod y canfyddiadau’n fwy cymysg nag a adroddwyd, ac nad oedd y cyn-weithiwr wedi gweithio ar y timau hynny. Dydy’r wyddoniaeth ehangach ar hyn ddim wedi’i setlo, a dim ond teg yw dweud hynny.
Mae un pwynt sydd ddim dan ddadl, a dyna’r un i’w gadw.
Astudiodd y cwmni a oedd ei gynnyrch yn niweidio grŵp o ddefnyddwyr. Daeth rhywfaint o’r gwaith hwnnw’n ôl yn destun pryder. Cyrhaeddodd y canlyniadau’r cyhoedd am fod rhywun wedi’u cario allan o’r adeilad.
Dydy ymchwil sydd ond yn dod allan felly yn nowt tebyg i oruchwyliaeth annibynnol.
Y patrwm ar draws y cyfan
Rho’r achosion ochr yn ochr ac mae 4 peth yn sefyll allan. Mae’r rhain yn bwysicach i gynllunio nag unrhyw achos unigol.
1. Mae’r cosbau’n fach o’u cymharu â’r elw.
Ffigur bach yw ychydig biliynau yn erbyn refeniw yn y cannoedd o biliynau. Mae hefyd yn glanio flynyddoedd ar ôl i’r arian gael ei wneud.
Pan fydd cosb yn llai na’r budd, mae’n gweithio fel cost gwneud busnes yn hytrach nag fel ataliad.
2. Mae’r atebion yn dod yn hwyr.
Mae’r bwlch rhwng yr ymddygiad ac ateb y gellir ei orfodi yn rhedeg o tua 7 i 12 mlynedd yn yr achosion hyn.
Anaml mae cystadleuwyr yn para cyhyd. Erbyn i ateb frathu, mae’r farchnad yr oedd i fod i’w gwarchod fel arfer wedi newid ei siâp yn barod.
3. Anaml y cyffyrddir ag unigolion.
Mae dirwyon yn cael eu talu gan y cwmni, felly gan ei gyfranddalwyr, tra bod y bobl a gymeradwyodd y penderfyniadau fel arfer yn cadw eu cyflog a’u swyddi.
Mae hynny’n bwysig achos mae’n siapio’r cymhelliad. Lle mae’r gost yn disgyn ar y cwmni a’r wobr yn disgyn ar yr unigolyn, mae’r penderfyniad yn edrych yn werth ei wneud i’r person sy’n ei wneud.
4. Mae problemau’n hysbys y tu mewn cyn eu bod yn hysbys y tu allan.
Mewn sawl un o’r achosion hyn roedd gan y sefydliad y wybodaeth gyntaf. Cyrhaeddodd y cyhoedd drwy ollyngiad, achos cyfreithiol neu reoleiddiwr yn lle hynny.
Bydd yn ofalus beth rwyt ti’n ei gymryd o hynny, cofia.
Dydy’r rhain ddim fel arfer yn achosion o un person yn mynd ati i wneud niwed. Gwellodd tîm sgrin gofrestru yn erbyn targed. Cafodd system raddio ei thiwnio i gynyddu defnydd. Aeth canfyddiad ymchwil heb ei gyhoeddi.
Mae’r penderfyniadau wedi’u lledaenu ar draws llawer o bobl, ac mae pob cam yn edrych yn rhesymol ar ei ben ei hun. Dyna sy’n gwneud y patrwm mor gyson, a pham mae gofyn i gwmnïau ymdrechu’n galetach yn annhebygol o’i symud.
Beth i’w wneud â hyn
Defnyddia fe ar gyfer y cwestiwn mae’n ei ateb mewn gwirionedd.
Lle mae gan gyflenwr fuddiant masnachol a does gen ti ddim dewis amgen go iawn, mae’r cofnod yn dweud bod y canlyniad yn tueddu i fynd o blaid y cyflenwr.
Mae unrhyw gywiriad fel arfer yn cyrraedd flynyddoedd yn ddiweddarach, ac fel arfer yn costio llai i’r cyflenwr nag a enillodd yr ymddygiad.
Dydy hynny ddim yn rheswm i osgoi cyflenwr oherwydd y wlad mae ynddi.
Mae’n rheswm da i beidio â dibynnu ar unrhyw gyflenwr na allet ti ei adael.
Mae Rhan 5 yn edrych ar sut gall cyfraith un wlad gyrraedd cwmnïau mewn gwlad arall.
Cyhoeddwyd gyntaf: 2026-08-25. Diweddarwyd ddiwethaf: 2026-08-25.