Yr Un Gyllideb, Cegin Wahanol
Cafodd Cyllideb 2026 ei gwerthu fel ‘breathing space’, lle i anadlu1. Mae’r post hwn yn ei darllen ar gyfer un aelwyd a dim byd arall. Mae darn cydymaith, Lle i Anadlu i Bwy?, ar beth mae’n ei wneud i’r cwmnïau mawr a’r trethi y tu ôl iddi.
Pâr, y ddau yn 67 oed neu’n hŷn ac wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth, yn byw ar ddim byd ond Pensiwn y Wladwriaeth newydd llawn. Dyna £241.30 yr wythnos yr un2, £25,095 y flwyddyn rhyngddyn nhw. Maen nhw’n gwresogi â nwy, 13,375 kWh y flwyddyn, oherwydd dyna mae cartref cyffredin sy’n cael ei wresogi gan foeler nwy yn ei ddefnyddio. Mae ganddyn nhw un car petrol, 4,000 milltir y flwyddyn. Band treth gyngor A i D, yn Lloegr. Dim incwm o gynilion, dim pensiwn preifat, dim rhent.
Mae’n werth bod yn glir beth yw’r incwm hwnnw. Budd-dal yw Pensiwn y Wladwriaeth, ac mae HMRC yn ei restru ymhlith y budd-daliadau gwladol rwyt ti’n talu treth incwm arnyn nhw3. Dydyn nhw ddim yn talu dim, am un rheswm yn unig. Mae treth incwm yn cael ei chodi fesul person, felly mae gan bob un ohonyn nhw ei Lwfans Personol ei hun o £12,5704, ac mae Pensiwn y Wladwriaeth newydd llawn yn £12,547.60 y flwyddyn2. Heb incwm arall, mae pob pensiwn £22.40 o dan y llinell. Dydy’r pensiwn chwaith ddim yn gronfa y gwnaethon nhw gynilo iddi ac sydd wedi bod yn eistedd yno’n aros amdanyn nhw. Disgrifiad y llywodraeth ei hun yw ei fod yn ‘unfunded’ ac yn ‘Pay As You Go’, a bod ‘State Pension payments paid to current pensioners are financed from National Insurance contributions paid by current workers’5. Talon nhw am y pensiynwyr o’u blaen, ac mae’r bobl sydd mewn gwaith heddiw yn talu amdanyn nhw. Mae pob newid iddo yn y Gyllideb hon yn benderfyniad ynghylch faint mae un criw o bobl yn ei dalu i griw arall.
Y cwestiwn yw, ydy Cyllideb sy’n cael ei gwerthu fel ‘breathing space’ yn rhoi unrhyw le iddyn nhw anadlu? Rhywfaint, unwaith. Wedyn mae’n dechrau ei gymryd yn ôl, a dydy’r newid mwyaf i’w hincwm ddim yn dod tan 2030.
Y Cyfriflyfr i Bâr o Bensiynwyr
Pob mesur aelwyd yn y Gyllideb sy’n effeithio arnyn nhw, o ddogfen y Trysorlys ei hun:
| Mesur | Pryd | Yn berthnasol iddyn nhw? | Gwerth y flwyddyn |
|---|---|---|---|
| Household Energy Payment o £100, bandiau A i D | Ionawr 2027 | Ydy | +£100, unwaith |
| TAW 0% ar drydan, wedi’i ymestyn tri mis | Ebrill i Orffennaf 2027 | Ydy, 2,500 kWh ar 28p, dim tariff EV allfrig | tua +£11, unwaith |
| Toriad 5p i’r doll tanwydd wedi’i ymestyn chwe mis | hyd at Orffennaf 2027 | Ydy, car petrol | tua +£12, unwaith |
| Tâl sefydlog nwy yn symud i’r gyfradd uned | diwedd 2027, neu’n hwyrach | Ydy, ac mae defnydd uchel ar ei golled | −£44 |
| Gas Shipper Obligation yn symud i drethiant cyffredinol | roedd i fod yn 2028 | Ydy, ac mae pob pensiwn o dan y lwfans di-dreth | tua +£5 |
| Tâl sefydlog trydan, 54.83p y dydd o dan y cap, £200 y flwyddyn | ‘details next year’ | Yn aros fel y mae | £0 |
| Cap £2 ar docynnau bws | 2027 | Nac ydy, maen nhw eisoes yn teithio am ddim | £0 |
| Credyd Pensiwn | Nac ydy, mae eu hincwm yn rhy uchel | £0 | |
| Taliad Tanwydd Gaeaf, £100 yr un | heb newid | Ydy, ond nid yw’n newydd | £0 o newid |
| Treth incwm | hyd at Ebrill 2030 | Dim yn cael ei thalu, £22.40 o dan y lwfans yr un | £0 |
| Clo Triphlyg wedi’i addasu | Ebrill 2030 | Ydy | codiadau llai o 2030 |
Mae’r trydan i gyd yn cael ei brynu ar y gyfradd lawn. Heb EV does dim tariff rhad dros nos sy’n werth ei gael, felly mae pob un o 2,500 kWh nodweddiadol Ofgem6 yn costio tua 28p. Dyna £700 y flwyddyn mewn unedau a £200 mewn tâl sefydlog, ac mae TAW o 5% ar £900 am dri mis tua £11.
Adia fe i fyny. Yn 2027 mae’r pâr tua £123 yn well eu byd, bron y cyfan ohono’n daliad £100. Unwaith y daw’r diwygiad nwy i rym maen nhw tua £39 y flwyddyn yn waeth eu byd, bob blwyddyn. Mae’r £123 wedi mynd mewn ychydig dros dair blynedd.
Mae’r rhai untro wedi’u gwario erbyn y gwanwyn cyntaf. Yr hyn sy’n para yw’r diwygiad nwy, ac mae’n mynd y ffordd anghywir.
Mae’r Diwygiad Nwy yn Gweithio’r Ffordd Anghywir Iddyn Nhw
Mae symud y tâl sefydlog nwy i’r gyfradd uned yn helpu cartref sy’n defnyddio ychydig o nwy. Mae’n brifo un sy’n defnyddio llawer, ac mae’r pâr hwn yn defnyddio llawer.
Mae’r tâl sefydlog nwy yn £108 y flwyddyn i’r talwr biliau nodweddiadol1, 29.68p y dydd o dan gap mis Hydref7. Mae’r Gyllideb yn gofyn i Ofgem ei adennill ‘through gas unit rates instead’1. O’i wasgaru ar draws 9,500 kWh nodweddiadol Ofgem6, mae hynny’n ychwanegu tua 1.14p at bob kWh.
| Nwy a ddefnyddir y flwyddyn | Tâl sefydlog nawr | Wedi’i dalu’n ôl drwy’r gyfradd uned | Gwahaniaeth |
|---|---|---|---|
| 9,500 kWh, nodweddiadol Ofgem | £108 | £108 | £0 |
| 13,375 kWh, y pâr hwn | £108 | £153 | −£44 |
Mae pâr sy’n gwresogi eu cartref yn iawn yn talu £44 y flwyddyn yn fwy. Dyna’n union beth ddylai pâr o bensiynwyr fod yn ei wneud yn y gaeaf. Mae’r Trysorlys yn gwybod hyn. Mae’n dweud ‘a number of households may be less able to make the most of the reform’ ac yn addo ‘targeted mitigation’1. Dydy e ddim yn dweud beth yw’r lliniaru hwnnw, pwy sy’n ei gael, na phryd.
Felly mae’r bobl y mae’r diwygiad yn costio iddyn nhw yn cael gwybod bod help ar y ffordd, heb ddim manylion. Mae’r bobl y mae’n talu iddyn nhw, fel fi, yn ei gael yn awtomatig.
Yr Ardoll Hydrogen, y Ffordd Arall Rownd
Ardoll arfaethedig ar filiau nwy i dalu am hydrogen oedd y Gas Shipper Obligation. Mae’r Gyllideb yn cael gwared arni ac yn talu am yr hydrogen o drethiant cyffredinol yn lle hynny1. I aelwyd ar gyflog, dim ond symud y bil o’r mesurydd i’r slip cyflog mae hynny’n ei wneud.
I’r pâr hwn mae’n ennill go iawn, a chwarae teg. Byddai ardoll ar bob uned o nwy wedi codi tâl arnyn nhw yn ôl faint o nwy maen nhw’n ei losgi, ac maen nhw’n llosgi llawer. Amcangyfrif y llywodraeth ei hun oedd ‘approximately £2.60 - £4.50’ y flwyddyn ar fil nwy domestig cyfartalog8, sydd tua £5 ar eu defnydd nhw. Ar Bensiwn y Wladwriaeth llawn a dim byd arall dydyn nhw ddim yn talu treth incwm o gwbl, felly dydy’r fersiwn drwy drethiant cyffredinol ddim yn costio dim iddyn nhw’n uniongyrchol. Maen nhw’n dal i dalu TAW a phob treth arall sy’n ei hariannu, ond llawer llai ohoni nag y bydden nhw wedi’i dalu wrth y mesurydd.
Dydy hynny ddim yn gwneud hydrogen yn fet well. Mae’n golygu bod y gost wedi symud o’r aelwyd sy’n llosgi nwy i’r aelwyd sy’n ennill cyflog.
Mae Car Petrol yn Cael y Toriad, ac yn Dal i Dalu Fesul Milltir
Mae’r car petrol yn cael rhywbeth. Mae’r toriad 5p i’r doll tanwydd, a oedd i fod i ddod i ben ym mis Ionawr, wedi’i ymestyn ‘by a further six months to 1 July 2027’1.
| Ymestyn y doll tanwydd, car petrol | Ffigur |
|---|---|
| Milltiroedd y flwyddyn | 4,000 |
| Defnydd tanwydd, car petrol bach cyffredin | 45 mpg, tybiaeth |
| Litrau y flwyddyn | tua 404 |
| Litrau yn y chwe mis ychwanegol | tua 202 |
| Pris pwmp nawr, petrol | £1.97 y litr |
| Bil tanwydd y flwyddyn | tua £796 |
| Toriad 5p a’r TAW sy’n cael ei chodi arno | 6p y litr, tua 3% o bris y pwmp |
| Arbediad o’r Gyllideb hon | tua £12, unwaith |
Felly ar fil tanwydd o tua £796 y flwyddyn, ar £1.97 y litr, mae’r estyniad werth £12. Hyd yn oed gyda’r toriad, mae bron i £800 y flwyddyn yn mynd i’r tanc.
Ac maen nhw eisoes yn talu treth fesul milltir. Toll tanwydd yw ei henw. Mae petrol yn talu 52.95p y litr9, ac mae TAW ar ben y doll. Ar 45 mpg dyna:
| Treth fesul milltir | Car petrol, toll tanwydd | Car trydan, eVED o Ebrill 2028 |
|---|---|---|
| Fesul milltir | tua 5.3p, 6.4p gyda TAW | 3p10 |
| Ar 4,000 milltir | tua £214, £257 gyda TAW | £120 |
Felly nid treth fesul milltir sy’n cyrraedd am y tro cyntaf yw’r Electric Vehicle Excise Duty newydd. Mae gyrwyr petrol wedi talu un wrth bob llenwad cyhyd ag y bu toll tanwydd, a thua dwywaith cyfradd eVED. Mae toriad 5p y Gyllideb yn ei docio am chwe mis. Dydy e ddim yn ei atal.
Mae cadw pobl ar olew yn bolisi gwael, ac rydw i wedi dweud hynny. I’r aelwyd hon mae’n dal yn fudd bach, go iawn.
Gormod i Gael Credyd Pensiwn, Dim Digon i Ddim Byd Arall
Dyma’r un sydd ddim yn ymddangos ar unrhyw fil. Mae Credyd Pensiwn yn ychwanegu at incwm pâr hyd at ‘£363.25 if you have a partner’11. Mae gan y pâr hwn £482.60 yr wythnos rhyngddyn nhw. Maen nhw £119.35 yr wythnos dros y llinell, felly allan nhw ddim ei hawlio, a dydyn nhw’n cael dim o’r hyn sy’n dod gydag e.
| Incwm wythnosol y pâr | Swm |
|---|---|
| Pensiwn y Wladwriaeth newydd llawn, y ddau | £482.60 |
| Mae Credyd Pensiwn yn codi pâr hyd at | £363.25 |
| Dros y llinell o | £119.35 |
Yn rhy dda eu byd i gael yr help sydd wedi’i anelu at y pensiynwyr tlotaf. Yn dal ar incwm sefydlog. Ac mae’n rhaid i’r incwm hwnnw dalu am fil nwy y mae’r Gyllideb newydd ei wneud yn fwy. Mae’r Taliad Tanwydd Gaeaf yn eu cyrraedd, ‘£100 if you and the person you live with were both born between 28 September 1946 and 27 June 1960’12, £200 rhyngddyn nhw. Dydy’r Gyllideb hon ddim yn ei newid.
Does dim angen y cap £2 ar docynnau bws arnyn nhw chwaith. Mae’r oedran ar gyfer pàs bws am ddim yn dibynnu ar ble rwyt ti’n byw13:
| Ble | Teithio am ddim ar fws o |
|---|---|
| Yr Alban, Cymru, Gogledd Iwerddon | 60 |
| Llundain, o fewn Llundain yn unig | 60 |
| Lloegr y tu allan i Lundain | oedran Pensiwn y Wladwriaeth, 66 yn codi i 67 |
Mae’r post yn cymryd yr uchaf, oherwydd dyna’r un mae’r rhan fwyaf o Loegr yn byw oddi tano. Mae oedran Pensiwn y Wladwriaeth yn codi o 66 i 67 ‘between 2026 and 2028’14, felly mae’r pàs yn Lloegr bellach yn cyrraedd yn 67, saith mlynedd ar ôl i bensiynwr yng Nghaerdydd neu Glasgow gael un. Mae’r pâr hwn wedi pasio’r oedran, felly maen nhw’n teithio am ddim. Mae hynny’n fudd go iawn. Dim ond nad yw’n un newydd, ac fe arhosodd pâr o Loegr hiraf amdano.
Y Drwydded, y Sbectol, a Phwy Sy’n Talu
Mae bod dros linell Credyd Pensiwn yn costio mwy na’r ychwanegiad ei hun, oherwydd bod cymaint o help arall yn dibynnu arno. Sbectol yw’r enghraifft gliriaf.
Mae prawf llygaid y GIG am ddim i ‘anyone aged 60 or over’. Dydy’r sbectol ddim. Mae taleb optegol y GIG tuag ati’n mynd i bobl sy’n cael, ymysg pethau eraill, ‘Pension Credit Guarantee Credit’15. Allan nhw ddim cael Credyd Pensiwn, felly dydyn nhw ddim yn cael taleb, ac maen nhw’n talu am eu sbectol eu hunain. Yr unig lwybr sydd ar ôl yw Cynllun Incwm Isel y GIG, sy’n dibynnu ar brawf modd: ffurflen i’w llenwi a allai roi help rhannol neu ddim help o gwbl.
Ac mae’r drwydded yrru ar fin pwyso ar yr union beth hwnnw. Mae’r Adran Drafnidiaeth wedi ymgynghori ar ‘Introducing mandatory eyesight testing for older drivers’, ar gyfer ‘drivers aged 70 and over’ fel ‘part of the driving licence renewal process’, yn lle’r ‘current self-declaration system’16. Caeodd yr ymgynghoriad ar 11 Mai 2026 a dydy’r canlyniad ddim allan eto. Dydy e ddim yn dweud pwy sy’n talu. Mae corff yr optometryddion eu hunain yn dweud yn blaen bod ‘Any additional costs to cover the administration of this must be funded by the driver’17.
| Gyrrwr hŷn, dros linell Credyd Pensiwn | Pwy sy’n talu |
|---|---|
| Prawf llygaid | am ddim gan y GIG o 6015 |
| Y sbectol mae’r prawf yn dweud sydd ei hangen | nhw, dim taleb15 |
| Unrhyw weinyddu ar wiriad llygaid gorfodol ar gyfer y drwydded | heb benderfynu, mae’r optometryddion yn dweud y gyrrwr17 |
Does dim o hyn yn y Gyllideb, a dyna’r pwynt. Mae pâr ar incwm sefydlog yn cadw’r car oherwydd dyna sut maen nhw’n cyrraedd y siopau a’r feddygfa. Mae’r wladwriaeth yn symud tuag at wneud iddyn nhw brofi eu golwg i’w gadw, ac mae’r sbectol sy’n gadael iddyn nhw basio yn dod o’r un Pensiwn y Wladwriaeth â’r bil nwy.
Wedi’u Hamddiffyn rhag y Rhewi, Nes iddo Ddod i Ben
Y £22.40 hwnnw o le o dan lwfans wedi’i rewi yw’r cyfan sy’n cadw Pensiwn y Wladwriaeth ar ei ben ei hun allan o dreth incwm.
Mae llusg cyllidol yn gweithio’n wahanol arnyn nhw. Mae rhywun mewn gwaith yn ei dalu mewn arian parod bob blwyddyn, oherwydd bod pob codiad cyflog yn glanio mewn band a ddylai fod wedi symud. Dydy’r pâr hwn ddim yn talu dim eto, oherwydd bod eu hincwm cyfan o dan y lwfans. Yr hyn mae’r rhewi yn ei gymryd oddi arnyn nhw yw’r lle. Rheda reol fynegeio’r gyfraith ei hun18 ar ffigurau chwyddiant mis Medi’r ONS19 a byddai’r lwfans yn edrych fel hyn:
| Blwyddyn dreth | Lwfans Personol, wedi’i fynegeio | Wedi’i rewi | Lle dros un Pensiwn y Wladwriaeth, wedi’i fynegeio | Lle, wedi’i rewi |
|---|---|---|---|---|
| 2026-27 | £16,080 | £12,570 | £3,532 | £22 |
| 2027-28 | £16,650 | £12,570 | £3,663 | −£417 |
Mae rhes 2027-28 yn tybio bod y Clo Triphlyg yn talu chwyddiant mis Medi o 3.5% yn unig, sef y lleiaf y gall ei dalu. Mae hynny’n mynd â Phensiwn y Wladwriaeth newydd llawn i £249.75 yr wythnos, £12,987 y flwyddyn, ac yn rhoi pob un ohonyn nhw £417 dros y lwfans wedi’i rewi. Ar 20% dyna tua £83 yr un, £167 i’r pâr, bob blwyddyn, mewn treth sydd ond yn bodoli oherwydd y rhewi. Wedi’i fynegeio, fyddai Pensiwn y Wladwriaeth ddim wedi dod yn agos at dreth incwm o gwbl.
Felly ar bensiynwr dydy’r llusg ddim yn ymddangos fel bil. Mae’n ymddangos fel rhyddhad newydd. Mae’r Gyllideb yn cyflwyno Pension Tax Allowance o Ebrill 2027, fel bod pensiynwyr ‘with incomes at or under the value of the full new State Pension will not be brought into paying tax because of State Pension uprating in this Parliament’1.
Clwt dros dwll a gloddiwyd gan y rhewi yw e, a dyma’r peth iawn i’w wneud. Nawr darllen y dyddiadau:
| Tan | |
|---|---|
| Pension Tax Allowance | ‘6 April 2027 until 5 April 2030’1 |
| Lwfans Personol wedi’i rewi ar £12,570 | 5 Ebrill 20314 |
Mae’r amddiffyniad yn dod i ben flwyddyn cyn y rhewi. Ar gyfer 2030-31 y cyfan mae’r Trysorlys yn ei ddweud yw ei fod yn ‘will consider arrangements beyond April 2030 in the usual way’1. Felly mae gan bâr ar ddim byd ond eu Pensiwn y Wladwriaeth flwyddyn lle, ar y rheolau fel y maen nhw wedi’u hysgrifennu heddiw, y gallai’r rhewi eu rhoi mewn treth incwm, a’r ateb iddo yw addewid i feddwl am y peth yn nes ymlaen.
Ychwanega Bensiwn £790 o’r Gwaith, ac Mae Llusg Cyllidol yn ei Gymryd
Nawr rho bensiwn o’r gwaith i un ohonyn nhw. Fe gyrhaeddodd cofrestru awtomatig nhw bedair blynedd cyn iddyn nhw ymddeol, a dim ond yr hyn roedd y gyfraith yn ei orfodi a dalodd y cyflogwr, sef 3% o enillion cymhwysol ers Ebrill 201920. Mae pedair blynedd ar yr isafswm cyfreithiol yn prynu blwydd-dal o tua £790 y flwyddyn. Mae gan ddigon o bobl sy’n ymddeol nawr tua hynny, oherwydd mai’r isafswm oedd y cyfan a gawson nhw erioed, a daeth yn rhy hwyr i adeiladu dim byd mwy.
Mae’r partner arall heb newid. Dyma werth y £790 i’r un sydd ag e:
| Blwyddyn dreth | Incwm | Dros y lwfans | Treth incwm | Blwydd-dal £790, wedi’i gadw |
|---|---|---|---|---|
| 2026-27 | £13,337.60 | £767.60 | £153.52 | £636.48 |
| 2026-27, pe bai’r lwfans wedi’i fynegeio | £13,337.60 | £0 | £0 | £790 |
| 2027-28, wedi’i rewi, Pension Tax Allowance | £13,777 | £1,207 | £158 i £241 | £549 i £632 |
| 2027-28, pe bai’r lwfans wedi’i fynegeio | £13,777 | £0 | £0 | £790 |
| 2030-31 ymlaen, Pension Tax Allowance wedi mynd | o leiaf £13,777 | o leiaf £1,207 | o leiaf £241 | ar y mwyaf £549 |
Darllen y rhesi wedi’u mynegeio yn gyntaf. Gyda’r lwfans yn cael ei gadw yn unol â phrisiau, £16,080 eleni a £16,650 y flwyddyn nesaf, dydy’r blwydd-dal ddim yn cael ei drethu o gwbl, a byddai £2,700 neu fwy o le i’w sbario o hyd. Llusg cyllidol a dim byd arall yw pob punt o dreth yn y tabl hwn. Aeth dim cyfradd i fyny. Safodd y lwfans yn llonydd tra cododd Pensiwn y Wladwriaeth i’w gyfarfod.
Eleni mae’r £790 yn mynd â’r incwm £767.60 dros y lwfans wedi’i rewi, ac 20% o hynny yw £153.52.
O Ebrill 2027 dydy’r Pension Tax Allowance ddim yn eu hachub. Dim ond i bensiynwyr y mae eu hincwm ‘regardless of source, is below or at the value of the full new State Pension’ y mae e, ac i unrhyw un ‘just above’, mae’n cael ei ‘gradually withdrawn through a taper’1. Dydy’r Trysorlys ddim wedi cyhoeddi’r taprad, felly mae’r dreth rywle rhwng £158, sef 20% o’r blwydd-dal ar ei ben ei hun, a £241, sef 20% o bopeth dros y lwfans wedi’i rewi. O Ebrill 2030 mae’r Pension Tax Allowance yn dod i ben a’r rhewi ddim, felly mae’n £241 neu fwy, ac mae’n tyfu gyda phob codiad ym Mhensiwn y Wladwriaeth.
Chân nhw ddim bil amdano. Mae HMRC yn casglu’r dreth sy’n ddyledus ar Bensiwn y Wladwriaeth drwy’r pensiwn preifat: ‘you’ll usually pay more tax to include any tax you need to pay on your State Pension. Your tax code will change to collect this’21. Felly mae’r blwydd-dal yn cyrraedd wedi’i dorri’n barod, ac mae £83 o’r £241 yn Bensiwn y Wladwriaeth yn cael ei drethu’n ôl drwyddo. Dyna 31% oddi ar flwydd-dal o £790, nid y gyfradd sylfaenol o 20% mae’n edrych fel y dylai fod.
Ga i ofyn pam mae rhywun a wnaeth yr hyn a ddywedwyd wrtho, a arhosodd yng nghynllun y gweithle am y pedair blynedd roedd yn bodoli iddo, ac a gynilodd, yn gorffen â Phensiwn y Wladwriaeth yn cael ei drethu drwy ei gynilion? Talodd y cyflogwr yr isafswm oherwydd mai’r isafswm oedd y cyfan roedd yn rhaid iddo’i dalu. Rhewodd y llywodraeth y lwfans oherwydd bod y rhewi yn codi arian heb bennawd. Rhyngddyn nhw, mae bron i draean o bensiwn bach yn diflannu bob blwyddyn, a byddai lwfans wedi’i fynegeio wedi gadael pob ceiniog ohono’n llonydd.
Mae’r Clo Triphlyg yn Dod i Ffwrdd yn 2030
Dydy’r newid mwyaf i incwm y pâr hwn ddim yn y cyfriflyfr, oherwydd dydy e ddim yn dechrau tan Ebrill 2030.
Tan hynny mae Pensiwn y Wladwriaeth yn codi ‘by the highest of 2.5%, inflation or earnings growth’1. O Ebrill 2030 mae’n codi ‘by the highest of 2.5%, inflation, or the amount required to maintain its value relative to earnings as reached in April 2029’1. Mae’r Trysorlys yn galw hynny’n cael gwared ar y ‘ratchet’. Dyma ei werth i’r Trysorlys, yn ei eiriau ei hun:
| Clo Triphlyg wedi’i addasu, gostyngiad yng ngwariant Pensiwn y Wladwriaeth | Amcangyfrif y Trysorlys |
|---|---|
| Erbyn diwedd y 2030au | £15 biliwn y flwyddyn |
| Erbyn diwedd y 2040au | £50 biliwn y flwyddyn |
Dydy’r arian hwnnw ddim yn dod o unman. Mae’n dod o godiadau ym Mhensiwn y Wladwriaeth a fyddai wedi cael eu talu fel arall, sy’n golygu o incwm pob pensiynwr sy’n byw arno. Mae’r Gyllideb yn dweud y bydd yn ariannu National Care Service gyda gofal personol ‘free at the point of use’1, ac efallai’n wir fod hynny’n werth ei gael. Ond y bobl sy’n talu amdano yw’r un bobl a fydd ei angen, ac mae’r pâr yn y post hwn yn talu gyntaf, ym mhob codiad o 2030 sy’n llai nag y byddai wedi bod.
Dim Byd i’r Boeler
Dyma’r tŷ y byddai arian inswleiddio a phympiau gwres yn ei helpu fwyaf.
Pâr sy’n defnyddio 13,375 kWh o nwy y flwyddyn yw’r union bobl y mae’r Warm Homes Plan ar eu cyfer. Mae’r Gyllideb hon yn cymryd £1 biliwn o’i grant cyfalaf i dalu am amddiffyn1. Mae’n dal y grant pympiau gwres ar £400 miliwn y flwyddyn1, ar £7,500 y pwmp gwres22. Ac mae’n gadael i’r TAW ar osod inswleiddio, pympiau gwres, paneli solar a batris godi’n ôl o 0% i 5% o Ebrill 202723.
| Beth fyddai’n torri eu bil am byth | Beth mae’r Gyllideb yn ei wneud |
|---|---|
| Inswleiddio | TAW yn ôl i fyny i 5%, grant Warm Homes wedi’i dorri £1 biliwn |
| Pwmp gwres | grant heb symud, TAW yn ôl i fyny i 5% |
| Solar a batri | TAW yn ôl i fyny i 5% |
Ar incwm sefydlog heb gynilion, does dim o’r offer hwnnw’n cael ei brynu heb help. Felly mae’r pâr yn cadw’r boeler nwy, yn dal i losgi 13,375 kWh, yn talu’r gyfradd uned fwy o ddiwygiad y tâl sefydlog, ac yn aros am £100 y gaeaf nesaf.
All Incwm Sefydlog Ddim Slafio’i Ffordd Allan
Gall aelwyd sy’n gweithio gymryd mwy o waith, newid swydd, neu roi ei harian ei hun i mewn i solar a batri. Does gan bâr o bensiynwyr ar incwm sefydlog ddim un o’r rheini. Mae eu hincwm yn symud pan mae’r llywodraeth yn ei symud, ac o 2030 bydd yn symud llai. Mae eu bil ynni yn cael ei osod gan farchnad y mae’r Gyllideb hon yn ei sybsideiddio yn hytrach na’i thrwsio, ac mae’r un diwygiad sy’n cyffwrdd â’u bil yn uniongyrchol yn costio £44 y flwyddyn iddyn nhw, gyda’r ‘targeted mitigation’ wedi’i adael yn wag.
Yr hyn sydd ei angen arnyn nhw yw’r peth nad oes neb yn y Gyllideb hon yn fodlon talu amdano unwaith: inswleiddio eu cartref a newid eu boeler, fel bod y bil yn dod i lawr ac yn aros i lawr. Yr hyn maen nhw’n ei gael yn lle hynny yw £100, wedi’i dalu gan bawb, wedi’i sianelu drwy’r dreth gyngor i’r un cwmnïau ynni, ac y bydd ei angen eto’r flwyddyn nesaf. Nid lle i anadlu yw hynny. Cael eu cadw ar yr un hen nwy yw e, ar yr un hen bris, un gaeaf ar y tro.
HM Treasury — Budget 2026: Breathing Space for Today, Fresh Hope for the Future — adroddiad y Gyllideb a osodwyd gerbron y Senedd ar 28 Hydref 2026. Clo Triphlyg 1.28, 1.29, 5.23 a Blwch 5A; Pension Tax Allowance 3.19 a 6.182; mesurau ynni 3.4 i 3.9 a 6.24 i 6.27; toll tanwydd 3.13 a 6.211; Warm Homes Plan a’r Boiler Upgrade Scheme 4.36. ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎
GOV.UK — The new State Pension: what you’ll get — ‘The full rate of new State Pension is £241.30 a week.’ ↩︎ ↩︎
GOV.UK — Income Tax: taxable and tax-free state benefits — mae Pensiwn y Wladwriaeth wedi’i restru ymhlith y budd-daliadau gwladol trethadwy. ↩︎
HMRC — Maintaining the Personal Allowance and basic rate limit until 5 April 2031 — Lwfans Personol yn cael ei ddal ar £12,570 ‘until 5 April 2031’. ↩︎ ↩︎
DWP — Third State Pension age review: independent report call for evidence — Cronfa Yswiriant Gwladol sy’n talu Pensiwn y Wladwriaeth; ‘this is unfunded and is often referred to as a “Pay As You Go” system’. ↩︎
Ofgem — Summary of changes to the energy price cap, revised TDCV — defnydd nodweddiadol o 1 Gorffennaf 2026: ‘2,500 kWh of electricity, 9,500 kWh of gas’. ↩︎ ↩︎
Ofgem — Changes to energy price cap between 1 October and 31 December 2026 — tâl sefydlog nwy 29.68p y dydd a chyfradd uned 7.97p/kWh gan gynnwys TAW; cyfradd uned trydan 26.32p/kWh a thâl sefydlog 54.83p y dydd, heb TAW hyd at 31 Mawrth 2027. ↩︎
DESNZ — Gas Shipper Obligation analytical annex — ‘approximately £2.60 - £4.50’ y flwyddyn ar fil nwy domestig cyfartalog, 2028 i 2037. ↩︎
GOV.UK — Tax on shopping and services: Fuel Duty — petrol, diesel, biodiesel a bioethanol ‘52.95 pence per litre’. ↩︎
HM Treasury — Electric Vehicle Excise Duty (eVED) — 3p y filltir i geir trydan, 1.5p i hybridau plygio i mewn, o 1 Ebrill 2028. ↩︎
GOV.UK — Pension Credit: what you’ll get — yn codi ‘your joint weekly income to £363.25 if you have a partner’. ↩︎
GOV.UK — Winter Fuel Payment: how much you’ll get — £100 yr un i bâr sydd ill dau wedi’u geni rhwng 28 Medi 1946 a 27 Mehefin 1960 ac nad ydyn nhw’n cael budd-dal cymhwyso. ↩︎
GOV.UK — Apply for an older person’s bus pass — ‘free travel when you reach the State Pension age’ yn Lloegr; yn 60 yn Llundain, Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. ↩︎
DWP — State Pension age timetable — ‘The State Pension age for men and women will now increase to 67 between 2026 and 2028.’ ↩︎
NHS — Free NHS eye tests and optical vouchers — profion llygaid am ddim i unrhyw un 60 oed neu hŷn; talebau tuag at sbectol i bobl sy’n cael Pension Credit Guarantee Credit a grwpiau eraill a restrir, nid ar sail oedran yn unig. ↩︎ ↩︎ ↩︎
Department for Transport — Introducing mandatory eyesight testing for older drivers — ymgynghoriad, 7 Ionawr i 11 Mai 2026, yn aros am y canlyniad. ↩︎
Association of Optometrists — response on mandatory eyesight testing for older drivers — Mai 2026. ↩︎ ↩︎
Income Tax Act 2007, section 57 — mae’r Lwfans Personol yn cael ei fynegeio yn ôl ‘the consumer prices index for the September before the start of a tax year’ a’i dalgrynnu ‘up to the nearest amount which is a multiple of £10’. ↩︎
ONS — CPI annual rate, all items, series D7G7 — Medi 2021 3.1%, 2022 10.1%, 2023 6.7%, 2024 1.7%, 2025 3.8%, 2026 3.5%. ↩︎
GOV.UK — Workplace pensions: what you, your employer and the government pay — o Ebrill 2019 yr isafswm mae cyflogwr yn ei dalu yw 3%, gyda chyfanswm cyfraniad isaf o 8%. ↩︎
GOV.UK — Tax when you get a pension: how your tax is paid — os wyt ti’n cael pensiwn preifat, ‘Your tax code will change to collect’ y dreth ar dy Bensiwn y Wladwriaeth. ↩︎
GOV.UK — Boiler Upgrade Scheme: what you can get — £7,500 tuag at bwmp gwres o’r aer neu o’r ddaear. ↩︎
HMRC — VAT on energy-saving materials and heating equipment (VAT Notice 708/6) — cyfradd sero ‘from 1 May 2023 to 31 March 2027’, yn cynnwys inswleiddio, pympiau gwres, paneli solar a batris. ↩︎